ilk türk devletleri ders notları

2.konu:orta asya’da kurulan İlk tÜrk devletlerİ 1.ASYA HUN DEVLETİ(Büyük Hun Devleti) Kuruluş tarihi tam olarak bilinmeyen Asya Hun Devleti, tarihte bilinen ilk teşkilatlı Türk devletidir. İlk Türk Devletlerinde Devlet Yönetimi Nasıldır, İlk Türk Devletlerinde Devlet Yönetimi Teknonline.com olarak sizlere İlk Türk Devletlerinde Devlet Yönetimi konusunu araştırmalarımız ve kendi düşüncelerimizden edindiğimiz bilgiler paylaşıyoruz. 04:07:00 ilk türk islam devletleri, karahanlılar, kpss 2017, kpss 2017 ders notları, kpss tarih, Tarih No comments 1.Orta Asya'da kurulan ilk Türk İslam devleti 2.Karluk,yağma,çiğil,tuhsi ve argu boylarından oluşur. Site De Tchat Rencontre Gratuit Sans Inscription. TARİH DERS NOTLARI İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK TARİHİ TÜRK İSLAM TARİHİ OSMANLI TARİHİ ve OSMANLI DEVLETİ KÜLTÜR ve MEDENİYET OSMANLI DEVLETİ YENİLEŞME VE DEMOKRATİKLEŞME HAREKETLERİ XX. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ KURTULUŞ SAVAŞI HAZIRLIK DÖNEMİ KURTULUŞ SAVAŞI MUHABERELER VE ANTLAŞMALAR DÖNEMİ CUMHURİYET DÖNEMİ ATATÜRK DÖNEMİ TÜRK DIŞ POLİTİKASI ÇAĞDAŞ TÜRK VE DÜNYA TARİHİ I. SORULMASI MUHTEMEL 100 ALTIN TARİH HAP BİLGİ İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK TARİHİ - Orta Asya göçleri il Türkler dünyanın çeşitli yerlerine yayılmıştır. Bu yüzden Türk tarihini bir bütün olarak incelemek zordur. Bilinen ilk büyük Türk devleti Asya Hun Devleti ’dir. - Türkler tabiat koşullarına bağlı olarak göçebe bir hayat tarzı benimsemişlerdir. Çadırda yaşamışlar, yaylak ve kışlak hayatı sürdürmüşlerdir. Temel geçim kaynaklarını da hayvancılık oluşturmaktadır. - Çin’e karşı ilk üstünlük sağlayan Asya Hunları’ dır. - Türk-Çin ilişkilerinin çoğu kez savaş biçiminde olmasının en önemli nedeni İpek Yolu’na hakim olma düşüncesidir. - Türklerde ilk devlet ve ordu teşkilatlanması Asya Hun Devleti’nde görülür. Metehan Dönemi’nde onlu sistem - Hem Orta Asya’da hem de Avrupa’da devlet kuran Türk topluluğu Hunlar ve Avarlar ’dır. - Hunların Avrupa’ya yönelmeleri Avrupa toplum yapısında önemli değişikliklere yol açan Kavimler Göçü’ ne neden olmuştur. - Türk adıyla kurulan ilk Türk devleti Göktürkler’ dir. - Yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti Uygurlar’ dır. -Türk boyları içerisinde en aktif ve belirleyici boy Oğuzlar’ dır. İlk Türk topluluğu İskitler’ - Müslümanlığı benimseyen ilk Türk topluluğu Karluklar’ dır. - Museviliği benimseyen ilk Türk topluluğu Hazarlar’ dır. İstanbul’u kuşatan ilk Türk topluluğu Avarlar’dır. - Türklerde ülke hanedanın ortak malıdır. Bu durum Türk devletlerinin siyasi yaşam sürelerinin kısa olmasına çok sayıda devletin kurulmasına, iç isyanların çıkmasına yol açmıştır. - Devlet yönetiminde, hükümdara hükümdarlık yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanmışlar, bu inanışı “kut” sözü ile ifade etmişlerdir. - Kurultay Meclisinin varlığı askeri - demokratik idare tarzının benimsendiğine bir kanıttır. - Kurultay’da alınan kararların kağanın onayına bağlı olması kurultayın danışma organı olduğuna kanıttır. - Ulusçu devlet anlayışının varlığı, o ulusun milli benliğini koruması, kendi diline ve yazısına sahip olmasıyla ilgilidir. - Türklerde geniş topraklara sahip aristokrasinin görülmeyişinin neden ekonominin tarımdan çok hayvancılığa bağlı olması ve toprak mülkiyetinin devlete ait olmasıdır. - Genel olarak yarı göçebe yaşam biçimini benimseyen Türk topluluklarında kalıcı mimarı eserlere ve şehir kültürüne rastlanmaz. - Uygurlar Dönemi’nde yerleşik hayata geçilmesiyle birlikte kalıcı eserler verilmeye başlanmış, sulama kanalları, evler, saray ve tapınaklar yapılmıştır. - Türklerin ilk ulusal dini Şamanizm’ dir. En yaygın inanış ise Gök Tanrı inanışıdır. - Türklerin diğer inandığı dinler Maniheizm, Budizm, Musevilik, Hristiyanlık ve İslamiyet’tir. - Eski Türklerde yazılı hukuk kuralları yoktu, gelenek ve göreneklerinden oluşan yazısız kurallarına töre denilirdi. - Türklerin kullandığı alfabeler Göktürk, Uygur, Sogd, Manihey, Brahmi, Çin, Tibet, Kiril, Arap ve Latin alfabeleridir. - Türklere ait destanlar; Hunların Oğuz Kağan, Göktürklerin Ergenekon ve Bozkurt, Uygurların Türeyiş ve Göç, Kırgızların Manas ve İskitlerin Alp Er Tunga ve Şu destanlarıdır. - Türk dilinin ve tarihinin en eski yazılı örnekleri Kutluk Devleti’ne II. Göktürk ait Orhun Abideleri’ dir. - Türklere ait ilk takvim On İki Hayvanlı Türk Takvimi’ dir. Astronomi ile ilgilendiklerinin kanıtıdır. - Eski Türklerde demir eşyalar, altın takılar, ahşap süsleme, gümüş kakmacılık, halı, kilim, resim, heykel , fresk, duvar resimleri, portre sanatı gelişmiştir. - Uygur Döneminde Mani dininin etkisiyle Minyatür ve Çinicilik sanatında ilerleme sağlanmıştır. TÜRK İSLAM TARİHİ - Türklerin İslamiyet’i benimseme sürecini başlatan önemli olay Talas Savaşı dır. Talas Savaşı ile Türk-Arap ilişkileri olumlu yönde seyretmiştir. -İslamiyeti kabul eden ilk Türk topluluğu Karluklar’ dır. - İlk Türk-İslam devleti İtil Bulgarlarıdır. - Orta Asya’da kurulan ilk Müslüman Türk devleti Karahanlılar’ dır. - Karahanlılar İslamiyet’i benimsemelerine rağmen dini terimlerin karşılığını Türkçe olarak vermeye özen göstermişlerdir. Böylece eski ve köklü kültürün mirasçısı olduklarını kanıtlamışlardır. -İslam kültürünü Hindistan’a taşıyan devlet Gazneliler’ dir. - Hicaz bölgesinde denetim kuran ilk Türk devleti Akşitler’ dir. - Mısır’da IX. Yüzyıldan XIX. Yüzyıla kadar siyasi varlık sürdüren devletler Tolunoğulları, Akşitler, Fatimiler, Eyyübiler, Memlukler ve Osmanlılar dır. - Şii Büveyhoğulları, Fatimiler ve Samanoğulları Türk devleti değildir - Nesa, Sarahs ve Dandanakan Savaşları sonunda Büyük Selçuklu Devleti kuruluş sürecini tamamlamış, Gazne Devleti çöküş sürecine girmiştir. - Türklerin Anadolu topraklarında Anadolu için Bizans’a karşı verdikleri ilk savaş Pasinler Savaşı’ dır. - Büyük Selçuklu Devleti ile Bizans arasında gerçekleşen Malazgirt Savaşı’ nın en önemli sonucu Anadolu’nun kapılarının tamamen Türklere açılmasıdır. - Büyük Selçuklularda, fethedilen toprağın fethedenin malı sayılması feodal beyliklerin ortaya çıkmasında belirleyici bir faktördür. - Malazgirt Savaşı’ndan sonra kurulan ilk Türk beyliklerinin Anadolu’nun Türkleşmesine büyük katkıları vardır. - Büyük Selçuklu Devleti’nin çöküş sürecine sokan en önemli savaş Karahitaylılarla yaptıkları Katvan Savaşı’dır. - Anadolu’da kurulan ilk feodal Türk beyliklerine son veren Anadolu Selçuklu Devleti’dir. Bu durum Selçuklular’da Anadolu Türk siyasal birliğini sağlama çabasının önemsendiğini gösterir. - Anadolu’da Bizans otoritesini büyük ölçüde sona erdiren, buna karşılık Selçuklu hakimiyetini perçinleyen en önemli olay Miryokefelan Savaşı’ dır. - Büyük Selçuklulardan farklı olarak Anadolu Selçukluları’nda donanma gücünü artmış, bu nedenle tersane yapımı önem kazanmıştır. - Anadolu Selçuklu Devleti’nin büyük bir imparatorluğuna dönüşmesini engelleyen en önemli etmen Haçlı Seferleri’ dir. - Anadolu Selçuklu Devleti’nin çöküş sürecine girmesine neden olan en önemli olay Kösedağ Savaşı’ dır. -XIII. Yüzyılda Anadolu’da Türkmen beyliklerinin ortaya çıkması Selçuklu otoritesi ve Moğol otoritesinin giderek azalmasına bağlıdır. - Moğol saldırılarını durduran ve Moğolları yenilgiye uğratan devlet Memluklu Devleti’ dir. -X. ve XIII. Yüzyıllar arasında kurulan Türk devletlerinde Orta Asya Türk devlet hukuku ve siyasi yapısı dışında İslami devlet hukuku ve yapısı da etkili olmuştur. - Devleti oluşturan unsurlar millet, ülke , hakimiyet ve teşkilattır. - Türk-İslam devletlerinde hükümdarların egemenlik belirtileri hutbe, sikke, tuğra, arma, unvan ve çetr gibi sembollerdir. -Selçuklularda şehzadelerin yönetim tecrübesi edinmeleri için sancak sistemi yürürlüğe sokulmuştur. -Selçuklu şehzadeleri melik bir eyalete gönderildiklerinde yaşları küçükse yaşlarına yönetimden anlayan deneyimli komutanlar atabeyler verilirdi. - Veraset sisteminde belirsizlik Orta Asya Türk devletleri gibi Selçuklu devletlerini de olumsuz yönde etkilemiş, sık sık taht kavgaları çıkmış, böylece devlet otoritesi zayıflamıştır. - Devlet işleri Büyük Divan’da Divan-ı Saltanat kurulunda görüşülüp karara bağlanmıştır. Büyük divanın dışında ona bağlı divanlar da bulunmaktadır. -Selçuklularda atabeyliğin lalalık, iktanın dirlik olarak Osmanlılarda varlığını sürdürmesi kurumsal olarak Türk devletlerinin birbirlerinden etkilendiklerini gösterir. - Anadolu Selçukluları uç sınır bölgelerinde güvenliği ve otoriteyi sürdürmesi için “yurtluk” uygulamasına yönelmişlerdir. - Kervansaray yapımının ağırlık kazanması ticaret hacmini genişletmek amacıyla doğrudan ilişkilidir. Selçukluların düşük gümrük tarifesi uygulamaları ticareti geliştirmeye yöneliktir. - Anadolu Selçuklularında zanaatkarlar arasında dayanışma olduğunun kanıtı Loncaların gruplara ayrılarak kendi yöneticilerini kendilerinin seçmesidir. - Anadolu Selçuklarında Gayrimüslimlere inanç özgürlüğü tanınması, hoşgörüye dayanan bir siyaset izlendiğine kanıttır. - Türklerde, eğitim medreselerde yapılmaktadır. Medreseler bugünün üniversiteleri niteliğindedir. En önemlisi Büyük Selçuklular döneminde vezir Nizamülmülk’ün Bağdat’ta açtığı Nizamiye Medresesi’ dir. - Türk – İslam devletlerinde saray ve orduda dil Türkçe, resmi yazışmalarında Farsça, medreselerde Arapça kullanılmıştır. Bu durum Türkçenin gelişimini yavaşlatmıştır. - Karahanlılar Döneminde edebi dil olarak Türkçe kullanılmış ve önemli eserler verilmiştir. Kaşgarlı Mahmut – Divan-ü Lügati’t Türk, Yusuf Has Hacip – Kutadgu Bilig, Edip Ahmet Atabetü’l Hakayık, Ahmet Yesevi – Divan-ı Hikmet gibi. - Divan-ü Lügati’t Türk , El-Muktedi Billah’a takdim edilmiştir. - Kutadgu Bilig, Uluğ Kara Buğra Han’a takdim edilmiştir. - Alp Er Tunga – Efrasiyab Firdevsi’nin Şehnamesi’ne konu olmuştur. - Türk – İslam uygarlığında resim ve heykel yapımının yasaklanması minyatür, oymacılık, kakmacılık gibi süsleme sanatlarının gelişmesine, hat sanatının öne çıkmasına neden olmuştur. - Moğolların parçalanmasıyla Altın Orda, İlhanlı, Çağatay ve Kubilay gibi devletler kurulmuştur. - Abbasilere son veren, Anadolu Selçuklu Devleti’nin yıkılış sürecine girmesinde etkili olan Moğol uzantısı devlet İlhanlılar’ dır. - Mısır’da kurulan Türk devletleri Tolunoğulları ilk, Akşitler, Eyyübiler ve Memlukler’dir - Saltuklular, Artuklular, Mengücekler, Danişmentler ve Çaka Beyliği Malazgirt Savaşı sonrasında kurulan ilk beyliklerdir. - Karamanoğulları kendilerini Anadolu Selçuklu Devleti’nin mirasçısı olarak gören, Türkçeyi resmi dil ilan eden ve Osmanlıyı en çok uğraştıran beyliktir. - Kendilerini Büyük Selçukluların mirasçısı olarak gören Türk – İslam devleti Hazermşahlar dır. İlk Türk – İslam devletlerinde hakimiyet kurulan coğrafi bölge sebebi ile donanma gelişmemiştir. OSMANLI TARİHİ ve OSMANLI DEVLETİ KÜLTÜR ve MEDENİYET - Sırpsındığı I. Çirmen , I. Kosava, Niğbolu , Varna ve II. Kosova Savaşları Kuruluş Dönemi’nde Haçlı İttifaklarına karşı yapılmış önemli savaşlardır - Anadolu Türk siyasi birliğini ilk kez büyük ölçüde Yıldırım Bayezit sağladı. - Ankara Savaşı’ndan sonra Osmanlı Devleti 11 yıl sürecek “Fetret Devri”ne girmiştir. - Şeyh Bedrettin İsyanı Çelebi Dönemi’ndedir . - Kanuni Dönemi’nde Fransızlara geniş kapitülasyonlar verilmiştir. - Avusturya, Kanuni Dönemi’nde Osmanlı ile imzalamış olduğu İstanbul Antlaşması’yla Osmanlının üstünlüğünü kabul etmiştir. - Kanuni Dönemi’nde imzalanan Amasya Antlaşması İran ile imzalanan ilk antlaşmadır. - Kanal Projeleri’ ni Süveyş, Don- Volga gibi. Sokullu Mehmet Paşa ortaya atmıştır. - II. Mehmet’in İstanbul’u fethiyle beraber Ortadoks dünyasının koruyuculuğu Osmanlıya geçmiştir. - II. Mehmet’in döktürdüğü büyük toplara şahi adı verilir. - Rumeli Hisarı’nı II. Mehmet yaptırmıştır. - Anadolu Hisarı’nın Yıldırım Bayezit yaptırmıştır. - Osmanlının Bizans ile yaptığı ilk savaş Koyunhisar Savaşı’ dır. - Osmanlıyı en çok uğraştıran beylik Karamanoğulları Beyliği’ dir. - Kanuni I. Süleyman Dönemi’nde Preveze Deniz Savaşı ile Akdeniz Türk gölü haline gelmiştir. - Yavuz I. Selim Dönemi’nde Mercidabık – Ridaniye Savaşları ile Memluklere son verilmiş ve halifelik Osmanlıya geçmiştir. - Turnadağ Savaşı ile Dulkadiroğulları Beyliği’ne son vererek Anadolu Türk siyasi birliğini tamamen sağlayan Osmanlı padişahı I. Selim’dir. -II. Bayezid Dönemi’nde Cem Sultan Olayı Osmanlının Batı’da pasif bir politika izlemesinde etkili olmuştur. -Fetret Devri’ne son veren padişah I. Mehmet tir. - Rumeli Beylerbeyliği’ni I. Murat kurmuştur. - Anadolu Beylerbeyliği’ni I. Bayezit kurmuştur. - Hint Deniz Sefeleri I. Süleyman Dönemi’nde gerçekleştirilmiştir. - Şahkulu Ayaklanması II. Bayezid Dönemi’ndedir. - Canberde Gazali, Ahmet Paşa, Baba Zünnun, Kalenderoğlu isyanları Kanuni Dönemi’nde yaşanmıştır. - Osmanlılar Oğuzların Bozok kolunun Kayı boyuna mensuptur. - Osmanlı Devleti’nin merkeziyetçi yönetim sistemini benimsemiş olması siyasi varlığının uzun sürmesinde etkilidir. - Ferman, adaletname, hattıhümayun, kanunname ve berat padişahlar tarafından , fetva ise şeyhülislamlar tarafından yayımlanan belgelerdir. - Bizans valilerine tekfur, Eflak – Bogdan yöneticilerinin voyvoda, Mısır valilerine hidiv denir. - Osmanlı devleti teokratik devlettir. Padişahlar XVI. Yüzyılda halife unvanını taşımaya başlamışlardır. -I. Mehmet padişahın mutlak egemenliğini güçlendirmek amacıyla Kanunname-i Ali Osman adlı kanunla kardeş katlini yasal hale getirmiştir. - XVII. Yüzyılda I. Ahmet veraset sisteminde değişiklik yaparak ekber ve erşad büyük ve olgun uygulamasını getirmiştir. - Osmanlılarda, devlet işlerinin görüşülüp, tartışıldığı yer , bugünkü Bakanlar Kurulunun işlevlerine benzetilen Divanıhümayun’ dur. - Karar organı olmaktan çok, danışma organı niteliğindeki Daivanıhümayun’u II. Mahmut kaldırmıştır. - Divanıhümayun’da ilmiye din, hukuk, eğitim alanında görev yapanlar, seyfiye hem askeri hem de idari görev alan yöneticilere verilen ad ve kalemiye bürokrasi ve mali işlere bakan sınıf kesimleri temsil edilirdi. - Ulema sınıfının başı şeyhülislam dır. Ulema ilmiye adalet, eğitim, din alanlarında çalışanların oluşturduğu bir sınıftır. - Osmanlı Devleti’nde en büyük idare birimi eyalet tir. - Kazaları yöneten, aynı zamanda kazalarda adalet işlerine de bakan kadı dır. - Tanzimat Dönemi’ne kadar kadıların vermiş olduğu kararları gerektiğinde yeniden inceleyen ve düzelten kazasker dir. - Eyaletlerden alınacak olan verginin peşin olarak hazineye yatırılmasına iltizam, vergileri toplayan kişiye mültezim denir. - Osmanlı Devleti’nin toplum yapısının çok çeşitli etnik unsurlardan oluşması tek millet olgusunun gelişmesini engellemiştir. - Osmanlı Devleti’nde köylü, zanaatkar ve tüccarlar reayayönetilenler kategorisinde yer alırken seyfiye, ilmiye ve kalemiye sınıfı yönetenler kategorisinde yer almıştır. - Osmanlı Devleti’nde halka mesleki eğitim veren kuruluş loncalar dır. - Osmnalı Devleti’nde esnafı denetleme yetkisi muhtesip adı verilen kişilere aittir. - Osmanlılarda hukuk düzeni ikili bir karaktere sahiptir. a Şeri hukuk , b Örfi hukuk - Osmanlı Devleti’nde toprak sistemi; miri arazi devlete ait topraklar ,mülk arazi şahsa ait topraklar olarak ikiye ayrılmaktadır. - Osmanlı Devleti’nde devlete ait toprakların bir kısmının kamu görevlilerine dirlik olarak verilmesinin amacı devlete yapılan hizmetleri karşılamaktır. - Ticaret yolları üzerinde taşımacılık yapan kişilere Mekkari Taifesi denir. - Osmanlı Devleti’nde ilk düzenli ordu Yaya ve Müsellem adıyla Orhan Bey Dönemi’nde oluşturulmuştur. - Voynuk, martolos ve cerahor Osmanlı’nın ordu teşkilatında yer alan Hristiyan askerlerdir. - Devşirme sürekli ve düzenli olarak devlet adamı ve asker ihtiyacını karşılamaya dönük bir uygulamadır. - Cülus bahşişi padişah tahta çıktığında kapıkullarına dağıtılan bahşiştir. - Osmanlı kara ordusu; kapıkulu askerleri, eyalet askerleri ve yardımcı kuvvetler olarak üçe ayrılır. - Osmanlı tarihinde Yeniçer Ocağı, II. Mahmut tarafından 1826 yılında kaldırılmış, bu olaya tarihte Vakay-ı Hayriye Hayırlı Olay denilmiştir. - Osmanlı Devleti’nde ilk tersane Orhan Bey zamanında Karamürsel’de kurulmuştur. İlk büyük tersane ise Yıldırım Bayezit tarafından Gelibolu’da kurulmuştur. - Osmanlı Devleti’nde donanma komutanına kaptanıderya, donanma askerine levent adı verilir. - Osmanlı donanma İnebahtı, Çeşme, Navarin ve Sinop’ta yakılmıştır. - Osmanlı Devleti’nde eğitimin temeli medreselerdir. İlk Osmanlı Medresesi Orhan Bey Dönemi’nde İznik’te açılmıştır. - Osmanlı’da ilk müderris Davud-ı Kayseri dir. - Medrese öğrencilerine suhte, softa, danişmend denir. - Enderun Osmanlılarda önceleri Hristiyan çocuklarının alındığı daha sonra Müslüman çocukların da alındığı devlet adamı yetiştiren okuldur. - Darülfünun, Tanzimat Dönemi’nde açılan üniversite niteliğindeki okuldur. - Osmanlı Devleti’nde külliye; sebil, cami, kütüphane ve medreselerin de yer aldığı yapı topluluğudur. - Osmanlı Devleti’nde dini kitapların matbaada basılmasını geciktiren en önemli faktör hattatların işsiz kalma korkusudur. -XIX. Yüzyılda Itri, XIX. Yüzyılda ise Dede Efendi en ünlü müzisyenler arasında yer alır. -XIX. Yüzyıldan itibaren askeri okullara resim dersi konmuştur. En önemli ressamlar arasında Şeker Ahmet Paşa ile Osman Hamdi Bey yer alır. - Osmanlı minyatür sanatında konular ayrıntılarıyla çizilmiş, manzara ve çiçek resimlerine yer verilmiş insan figürlerinin büyüklüğü kişilerin mevkileriyle orantılı olarak yer almıştır. - Osmanlı Devleti’inde önemli saraylar arasında yer alan Dolmabahçe, Beylerbeyi, Yıldız ve Çırağan Sarayları’nın yapım tarzında Batı etkisi açık bir şekilde görülürken, Topkapı Sarayı’nda Batı etkisi yoktur. - Osmanlı Devleti’nin Yükselme Dönemi’nde; pamuklu dokumalar Batı Anadolu’da, yünlü dokumalar Kastamoonu yöresinde, çuha dokumacılığı İstabul ve Selanik’te, gümüş madeni Gümüşhane ve Amasya’da, bakır madeni Ergani ve Murgul’da, demir madeni Divriği’de, tahıl üretimi Edirne ve Konya’da geliştirilmiştir. -Kadı ve müderris atamalarından sorumlu olan Düvanıhümayun üyesi kazasker dir. - Osmanlıda padişahın erkek çocuklarına çelebi, şehzade ve efendi denilmiştir. - Osmanlıda kut anlayışı ve veraset sistemi devam etmiştir. - Osmanlı ordu teşkilatının en kalabalık kısmını tımarlı sipahiler oluşturmuştur. - Serdar-ı Ekrem unvanını Osmanlıda sadrazam, padişahın katılmadığı seferlerde kullanmıştır. - Osmanlı’da bankacılık 19. gelişmiştir. - Osmanlı’da ilk banka Bank-ı Dersaadettir. - Sahn-ı Seman Medreseleri II. Mehmet Dönemi’nde açılmıştır. -İstanbul’un en yüksek mülki amiri Taht Kadısı’dır. - Osmanlıda millet sistemi dine göre belirlenmiştir. OSMANLI DEVLETİ YENİLEŞME VE DEMOKRATİKLEŞME HAREKETLERİ - Osmanlı Devleti’nde Duraklama Dönemi 1579 Sokullu Mehmet Paşa’nın ölümü ile başlayıp 1699 Karlofça Antlaşması’na kadar süren dönemdir. - XVII. yy. ıslahatlarında Avrupa etkisi yoktur. - XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde merkezi otoritenin zayıflaması iç isyanların ortaya çıkmasında etkili olmuştur. - Duraklama Dönemi’nde ıslahatçı devlet adamları ; I. Ahmet, II. Osman, IV. Murat, Tarhuncu Ahmet Paşa, Kuyucu Murat Paşa ve Köprülü Mehmet Paşa ve Köprülü Fazıl Ahmet Paşa’ dır. -İlk defa saray dışından evlenerek sarayı halka açan Genç Osman dır. - Genç Osman, Yeniçeri Ocağını kaldırmak istediği için öldürülmüştür. - IV. Murat devlet kurumlarında yaşanan bozulmaların nedenini araştırmak amacıyla Koçi Bey ve Katip Çelebi’ ye raporlar hazırlatmıştır. - Modern anlamd ilk denk bütçeyi oluşturan dev adamı Tarhuncu Ahmet Paşadır. - XVII. yüzyıl ıslahatlarında sorunların gerçek nedenlerine inilmemiş, yüzeysel önlemler alınmış, kişilere bağlı gerçekleşmiş, bu yüzden ıslahatlar süreklilik göstermemiştir. - Osmanlı Devleti 1699 Karlofça Antlaşması ile Gerileme Dönemi’ne girmiştir. Dönem politikası kaybettiği yerleri geri almak ve varolan topraklarını korumak olmuştur. - Osmanlı ilk kez Gerileme Dönemi’nde Avrupa’nın üstünlüğünü kabul etmiş, Lale Devri’nde Batılılaşma hareketleri başlamıştır. - Avrupa’da ilk elçilikler III. Ahmet Dönemi’nde açılmıştır. - Osmanlı ülkesinde ilk özel Türk matbaası Sait Efendi ve İbrahim Müteferrika tarafından Lale Devri’nde açılmıştır. -Lale Devri 1730 Patrona Halil İsyanı ile sona ermiştir. -İlk askeri teknik okul olan Hendeshane, I. Mahmut Dönemi’nde açılmıştır. - 18 Batı örnek alınarak Mühendishane-i Bahr-i Hümayun ve Mühendishane-i Berr-i Hümayun açılmıştır. -III. Selim Dönemi ıslahatlarına Nizam-ı Cedit denilmiştir. - Matbaa-i Amire adında ilk devlet matbaası III. Selim zamanında açılmıştır. - Osmanlı Devleti 1792 Yaş Antlaşması ile Dağılma Dönemi’ne girmiştir. - Fransız İhtilali sonucu ortaya çıkan milliyetçilik akımı Osmanlının çok uluslu yapısını olumsuz etkilemiştir. - Osmanlı Devleti’ne karşı ilk isyan eden Sırplar, bağımsızlığı ilk kazanan ise Yunanlılar olmuştur. -XIX. Yüzyılda Osmanlı Devleti’nde ıslahatlar Osmanlıcılık fikir akımı doğrultusunda yapılmıştır. - Osmanlı Devleti’nde yapılan ıslahatların önünde büyük bir engel teşkil eden Yeniçeriler, Dönemi’nde kaldırılmıştır. -II. Mahmut Dönemi’nde yapılan ıslahatlar, Batılılaşma yönünde yapılan en köklü yenilikler özelliği taşımaktadır. - Ayanlarla imzalanan Senediittifak belgesi ile ilk kez II. Mahmut Dönemi’nde padişahın yetkileri kısıtlanmıştır. -XIX. Yüzyılda milliyetçilik akımının etkisini engelleyebilmek için azınlıklara bir takım hakların verildiği Tanzimat Fermanı, Islahat Fermanı ve Kanunuesasi ilan edilmiştir. - Tanzimat Fermanı ile Osmanlı Devleti’nde ilk kez hukuk üstünlüğü kabul edilmiştir. - Azınlıklara verilen haklar Islahat Fermanı 1856 ile genişletilmiştir. - Türk tarihinde halk ilk kez I. Meşrutiyet’in ilanıyla yönetime ortak olmuştur. - Türk tarihinin ilk anayasası Kanunuesasi’ dir. Kanunuesasi’nin kabulüyle anayasal düzene geçilmiştir. - Tanzimat Dönemi 1839-1876 ikilikler eğitim-hukuk dönemi olarak da değerlendirilebilir. -I. Meşrutiyet Dönemi’nde siyasi parti kurulmamıştır. - Osmanlı’da çok partili hayata geçiş Dönemi’ ndedir. - Türk demokrasi tarihinin ilk siyasi oluşumu İttihat ve Terakki Cemiyetidir. - Türk tarihinde rejime karşı çıkan ilk isyan hareketi 31 Mart Olayı dır. - Ermeni sorunu 1878 Berlin Antlaşması’yla uluslararası statü kazanmıştır. - Abdülmecit ve Abdülaziz Tanzimat Dönemi padişahlarıdır. - Osmanlı Devleti Muharrem Kararnamesi yle borçlarını ödeyemeyeceğini ilan etmiştir. - 1881’de Avrupalı devletler tarafından Düyunu Umumiye İdaresi kurulmuştur. - Sömürgecilik doğrultusunda Cezayir, Tunus, Mısır ve Trablusgarp Osmanlının elinden çıkmıştır. - Milliyetçilik akımı doğrultusunda Yunanistan, Sırbistan, Romanya, Karadağ, Bulgaristan ve Arnavutluk bağımsızlıklarını kazanarak Osmanlı Devleti’nden ayrılmıştır. - 19. Osmanlı ekonomisine Balta Limanı Antlaşması büyük darbe indirmiştir. - Osmanlı’da müzecilik çalışmaları İstibdat Dönemi’nde Osman Hamdi Bey tarafından başlatılmıştır. -I. Meşrutiyet’in ilanında Jön Türkler Genç Osmanlılar, II. Meşrutiyet’in ilanında İttihat ve Terakki Cemiyeti etkili olmuştur. - Osmanlının Mülteciler sorunundaki politikası 1853-1856 Osmanlı – Rus Savaşı’nda Avrupalı devletlerin Osmanlının yanında yer almasında etkili olmuştur. - Takvim-i Vakayi, II. Mahmut Dönemi’nde çıkartılan ilk resmi gazetedir. - Tercuman-ı Ahval, Tasvir-i Efkar ve Cerede-i Havadis Tanzimat Dönemi özel gazeteleridir. - Tanzimat Fermanı’yla askerlik vatan görevi haline gelmiştir. - Darülmuallimin, Darülfünun, Darülmaarif, Darülmuallimat ; Tanzimat Dönemi’nde açılan eğitim kurumlarıdır. - Sanayi-i Nefise Mektebi, Halkalı Ziraat Mektebi, Baytar Mektebi ; II. Abdülhamit Dönemi’nde açılmıştır. - Osmanlı’da iç borçlanma 18. yy. , dış borçlanma 19. gerçekleşmiştir. - 1789’a kadar çıkan isyanlarda milliyetçilik akımının etkisi yoktur. - Sultan Abdülaziz, Avrupa’ya giden ilk Osmanlı padişahıdır. XX. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ - Trablusgarp Savaşı’nın başlamasında İtalya’nın sömürgeci politikası etkili olmuştur. - Trablusgarp Savaşı’nı sona erdiren antlaşma Uşi Antlaşması antlaşmada On iki Ada, Balkan Savaşı tehdidi nedeniyle geçici bir süre İtalya’ya bırakılmıştır. -I. Balkan Savaşı’nı başlatan devlet Karadağ, savaşa gerekçe gösterilen ulus Arnavutlar, I. Balkan -Savaşı’na katılmayıp II. Balkan Savaşı’nda yer alan devlet Romanya’ dır. -I. Balkan Savaşı’nı sonlandıran antlaşma Londra Antlaşması’ dır. Bu antlaşma ile Osmanlı -Devleti’nin Balkanlardaki egemenliği sona ermiştir. -I. Balkan Savaşı sonunda bağımsızlığını kazanan son Balkan devleti Arnavutluk’tur. - Osmanlı tarihinde İttihat ve Terakki Dönemi’ni etkinleştiren olay Babıali Baskını’ dır. -II. Balkan Savaşı’nı sonlandıran antlaşma Bükreş Antlaşması’ dır. -Balkan Savaşları sonunda Osmanlı Devleti Bulgaristan ile İstanbul Antlaşması’nı, Yunanistan ile Atina Antlaşması’nı ve Sırbistan ile İstanbul Antlaşması’nı imzalamıştır. - Osmanlı Devleti’nde XX. Yüzyılda ülke içindeki Müslüman nüfüsta olağanüstü bir artış gözlenmiştir. Bunun neden kaybedilen yerlenden gelen Müslüman Türk göçleridir. -I. Dünya Savaşı’nın temel nedeni; sömürgeci devletlerin dünya sömürge alanlarını yeniden paylaşma istekleri oluşturur. - Osmanlı Devleti’nin Almanya yanında savaşa katılmakla asıl hedeflediği, kaybettiği yerleri geri almaktır. Eski itibarını yeniden sağlama düşüncesidir. - Osmanlı Devleti’nin savaşa katılması savaş alanının genişlemesine; Kafkas, Kanal, Çanakkale, Irak, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen gibi cephelerin açılmasını da beraberinde getirmiştir. - Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’na Almanya’nın yanında katılmasını ısrarla savunan İttihat ve Terakki yönetimidir. -İtilaf Devletleri’nin Osmanlı Devleti’ni paylaşmaya dönük gizli antlaşmalar yapmaları, Yakın Doğu topraklarının ham madde ve Pazar alanı olarak görüldüğünün kanıtıdır. -I. Dünya Savaşı’nda Arapların Osmanlı Devleti’ne karşı İngilizlerle işbirliği yapmaları Arap milliyetçiliğini yansıttığı gibi Osmanlı ülkesinde ümmetçi görüşlerin geçerliliğini yitirdiğinin bir göstergesidir. -Brest Litovsk Antlaşması ile Rusya’nın savaştan çekilmesi sonucu Osmanlı Devleti Kars, Ardahan ve Batum’u Rusya’dan geri almıştır - Mondros Müterakesi’nin imzalanmasında “çoğunluğu Türk olan bölgeler Osmanlı Devleti egemenliğinde kalacak” şeklindeki Wilson ilkesi çok etkili olmuştur. - Osmanlı Devleti Mondros Mütarekesi ile fiilen sona ermiştir. Egemen ve bağımsız devlet olma özelliğini yitirmiştir. - Mondros Mütarekesi’nin askeri hükümleri Osmanlı savunma gücünü sınırlandırmaya, siyasi hükümleri Osmanlıu egemenliğini kısıtlamaya, ekonomik hükümleri ise Osmanlı ülkesini sömürgeleştirmeye yöneliktir. - Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra Anadolu’nun yer yer işgali direniş cemiyetlerini kurulmasına yol açılmıştır. - Osmanlı Hükümeti’nin Türklerin can ve mal güvenliğini sağlayamaması Anadolu halkının yönetime olan güvenini sarsmıştır. - I. Dünya Savaşı’ndan sonra Avusturya – Macaristan, Osmanlı gibi imparatorluklar çökmüş, bu topraklarda yeni devletler kurulmuştur. -“Türklerin çoğunlukta oldukları topraklar üzerinde bir bağımsız Türk devleti kurulabileceği” sözüne rağmen İtilaf Devletleri’nin Anadolu’yu yer yer işgal etmeleri tutarsız olduklarına bir kanıttır. - Paris Konferansı, savaş galiplerinin yenilen devletlere kabul ettirecekleri koşulları belirlemek amacıyla toplanmıştır. -İzmir’in Yunanistan’a verilmesine Paris Barış Konferansı’nda karar verilmiştir. -İzmir’in işgali sonucunda ulusal bilinç uynamış Kuvayımilliye oluşturulmuş, Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri düzenlenmiş ve Batı Cephesi kurulmuştur. - Rum azınlık cemiyetlerine karşı, Batı’da İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti ve Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Karadeniz’de ise Trabzon Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kurulmuştur. - Ermeni cemiyetlerine karşı ise Doğu’da Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Çukurova’ da ise Kilikyalılar Cemiyeti kurulmuştur. - Mondros Ateşkesi’ni Osmanlı Devleti adına Rauf Orbay imzalamıştır. -Hınçak, Taşnak gibi cemiyetler Ermeniler tarafından kurulan zararlı cemiyetlerdir. - Mavri Mira, Etnik-i Eterya, Kordos, Pontus Rum, Muhacirin Komisyonu, Yunan Kızılhaçı; Rumlar tarafından kurulan zararlı cemiyetlerdir. - Yararlı cemiyetlerin kurulmasında Mustafa Kemal Paşa’nın etkisi yoktur. - Mustafa Kemal Paşa , Trablusgarp Savaşı’nda Derne ve Tobruk’ta sömürgeciliğe karşı mücadele etmiştir. - Mustafa Kemal Paşa, I. Dünya Savaşı’nda sırasıyla Çanakkale, Kafkas ve Suriye-Filistin cephelerinde mücadele etmiştir. -I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti Kafkas ve Kanal cephelerini açmıştır. Bu cepheler aynı zamanda taarruz cepheleridir. - Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı’nda sadece Çanakkale Cephesi’nde başarılı olmuştur. - Sevr Antlaşması, Osmanlı Devleti’nde Saltanat Şurası tarafından onaylanmıştır. - Kuvayımilliye tabirini ilk kez kullanan yararlı cemiyet Milli Kongre Cemiyeti dir. - Amiral Bristol Raporu, Türk halkının haklılığını dünya kamuoyuna duyuran ilk uluslararası belgedir. - Kuvay-ı Seyyare, Çerkez Ethem’e bağlı birliklere verilen isimdir. KURTULUŞ SAVAŞI HAZIRLIK DÖNEMİ - Türk Devrimi’nin hazırlık aşamasında olarak da nitelendirilen Kongreler Dönemi belli bir amaç etrafında örgütlenmenin sürecini ifade eder. - Mustafa Kemal’in 9. Ordu Müfettişi olarak resmi görevi; Karadeniz Bölgesi’nde asayişi sağlamaktı. - Milli Mücadele Hazırlık Dönemi’nin ilk genelgesi olan Havza Bildirgesi’nin temel amacı halkta başlayan ulusal bilinci işgallere karşı tepkiye dönüşmektedir. - Mustafa Kemal’in Havza Genelgesi’ni yetki sahası dışındaki yerlere de göndermesi, yetkilerini aşması olarak değerlendirilmiştir. Bu durum Mustafa Kemal’in İstanbul’a geri çağrılmasına yol açmıştır. - Amasya Genelgesi’nin önemi, Kurtuluş Savaşı’nın amacını , gerekçesini ve yöntemini belirlemesidir. Savaşın temel gerekçesi vatanın bütünlüğünün ve milletin bağımsızlığının tehlikede oluşudur. Temel amacı milli bağımsızlıktır. Yöntemi ise milli irade ve güçtür. - Amasya Genelgesi’nde yer alan “Ulusun geleceğini yine ulusun azim ve kararı kurtaracaktır.” Hükmü; yönetim şeklinin değiştirileceğini, ulus egemenliğine dayalı bir devletin kurulacağını gösterir. - Mustafa Kemal, Amasya Genelgesi sonrası resmi görevinden ayrılmıştır. - Erzurum Kongresi’nin bölgesel toplandığı halde ulusal kararlar almasında Mustafa Kemal’in düşüncelerinin kongreye hakim olması önemli bir yer tutar. -Kurtuluş Savaşı Örgütlenme Dönemi’nde Amasya Genelgesi kararlarını uygulamakta ordu ileri gelenleri, Erzurum ve Sivas Kongreleri kararlarını uygulamakta Temsil Kurulu görevlendirilmiştir. -“İstanbul Anadolu’ya hakim değil, tabi olmak mecburiyetindedir.” Anlayışı asıl gücün Anadolu hareketi olduğunu gösterir. - Amasya Görüşmesi, Temsil Heyeti ile İstanbul Hükümetinin yakınlaştığının bir kanıtıdır. - Mustafa Kemal ulusal güçleri birleştirmek amacıyla öncelikle yeni bir meclisin kurulmasına ağırlık vermiştir. - Son Osmanlı Mebusan Meclisinin dağıtılması TBMM’nin açılmasına ortam hazırlamıştır. -I. TBMM’nin temel hedefi bağımsızlık mücadelesini başarıyla sonuçlandırmaktır. - Osmanlı Mebusan Meclisi ile TBMM arasındaki temel fark; Mebusan Meclisi padişah iradesini reddetmezken TBMM iktidarın kendisinde olduğunu ifade ederek ihtilalci yönünü ortaya koyar. -I. TBMM Dönemi’nde Meclis Hükümeti Sistemi uygulanmıştır. Bu sistem Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte yerini Kabine Sistemi’ne bırakacaktır. - Yasama, yürütme yetkilerine TBMM’nin sahip olması Anadolu’da iktidarın artık padişahta değil, TBMM’de olduğunu gösterir. - Ahmet Anzavur, Kuvay-ı İnzibatiye, Milli Aşireti, Çopu Musa, Çapanoğlu, Koçgiri, Delibaş Mehmet Milli Mücadeleye karşı isyan etmiştir. -I. TBMM üyeleri arasında temel görüş birliği bağımsızlığın sağlanması noktasında temel görüş ayrılığı ise saltanat ve hilafet makamlarının geleceği konusunda yoğunlaşır. - TBMM’nin ilk olarak bütçe komisyonu oluşturması, ekonomik alanın savaş koşullarında çok önemli olduğunun göstergesidir. - TBMM’nin Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nu hazırlaması yasama yetkisini, İstiklal Mahkemelerini kurması yargı yetkisini hükümet oluşturması yürütme yetkisini kullandığına kanıttır. - TBMM’nin açılması ulusal devletin kurulduğunun ve mevcut Osmanlı yönetiminin belirgin biçimde yok sayıldığının kanıtıdır. -İlk TBMM güçler birliği sistemini benimseyerek tüm yetkileri kendisinde toplamıştır. - TBMM’ye karşı çıkarılan ayaklanmaların İstanbul Hükümettince desteklenmesi ulusal egemenlik amacını, İtilaf Devletleri’nce desteklenmesi ise ululsal bağımsızlık amacını engellemeye yöneliktir. - Kuvayımilliye birliklerinin isyan etmeleri düzenli ordunun kurulmasına yönelik tepkiden kaynaklanmıştır. -Hıyanet-i Vataniye Kanunu ile TBMM otoritesini sürdürmek; otoriterisine karşı gelenler cezalandırmak ve ayaklanmaları önlemek hedeflenmiştir. -Sivas Kongresi’nden sonra halkı bilgilendirmek ve bilinçlendirmek amacıyla İradeyi Milliye gazetesi çıkarılmıştır. - Manda ve himaye ilk kez Erzurum Kongresi’ nde, kesin olarak ise Sivas Kongresi’nde reddedilmşitir. - Temsil Heyeti Ankara’ya geldikten sonra Milli Mücadele’nin yarı resmi yayın organı olan Hakimiyeti Milliye gazetesi çıkarılmıştır. - Amasya Genelgesi’nde kapitülasyonlar, azınlıklar ve dış borçlarla ilgili hüküm yoktur. - Milli sınırlardan ilk kez Erzurum Kongresi’ nde bahsedilmiştir. - Misakımilli’nin oluşmasında Erzurum Kongresi kararları, Sivas Kongresi kararları, Amasya Görüşmeleri kararları ve Son Osmanlı Mebusan Meclisinin çalışmaları etkili olmuştur. - Temsil Heyeti yürütme yetkisini ilk kez Sivas Kongresi’nden sonra Ali Fuat Cebesoy’u Batı Cephesi’ne atayarak kullanmıştır. -I. TBMM ihtilalci, halkçı, kurucu meclis gibi özelliklere sahiptir. -Alemdar, Aydede, Zafer , Ümit, Ferda , İrşad, Selamet, Peyamı Sabah ve Türkçe İstanbul; Milli Mücadele karşıtı yayınlarda bulunmuştur. - TBMM, Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nu çıkararak, İstiklal Mahkemelerini kurarak Anadolu’da otoritesini artırmıştır. KURTULUŞ SAVAŞI MUHABERELER VE ANTLAŞMALAR DÖNEMİ h[ -Kurtuluş Savaşı’nda Türk orduları Doğu’da Ermeni, Güney’de Fransız , Batı’da ise Yunan güçlerine karşı mücadele etmiştir. - TBMM Hükümetinin ilk askeri başarısı sonucunda yaptığı antlaşma Gürcü Antlaşmasıdır. - Ankara’ya ilk büyükelçi gönderen hükümet Gürcistan Hükümeti’ dir. Ermenilern boşalttığı toprakları işgal eden Gürcüler yapılan anlaşmayla Artvin, Ardahan, Batum’u boşaltma kararını kabul etmişlerdir. -Kurtuluş Savaşı’nda Güney Cephesi’nde Fransızlara karşı ilk silahlı direniş Hatay Dörtyol’da başlamıştır. - Güney’de Fransızlara karşı kazanılan başarı ve Batı’da Yunanlılara karşı kazanılan Sakarya Zaferi’nin ardından, Fransızlarla Ankara Antlaşması imzalanmıştır. - Ankara Antlaşması ile Fransa, TBMM’yi tanıyan ilk İtilaf Devleti olmuştur. - Ankara Antlaşması ile Misakımilli’nin güney sınırı Hatay dışından çizilmiştir. - Kurtuluş Savaşı’nda İtalyanlar ile cephe savaşı yaşanmamıştır. Batı’da Yunanlılara karşı kazanılan zaferlerin ardından İtalyanlar işgal ettikleri bölgelerden çekilmiştir. - TBMM’yi tanıyan ilk büyük Avrupa Devleti Sovyet Rusya’dır. - Yeni kurulan düzenli orduların ilk askeri başarısı olan I. İnönü Savaşı’nın sonucunda LondraKonferansı toplanmıştır. - TBMM, Londra Konferansı’na savaş yanlısı olduğu yönündeki propagandayı çürütmek ve Misakımilli’yi dünyaya duyurmak amacıyla katılmıştır. - Eskişehir – Kütahya Savaşları’ nda Türk ordularının ağır yenilgisi ülkede büyük bir paniğe yol açmıştır. Bunun üzerine Mustafa Kemal’e Başkomutanlık yetkisi verilmiştir. - Türk ordusunun ihtiyaçlarını gidermek amacıyla Mustafa Kemal’in Başkomutan sıfatıyla çıkardığı Tekalif-i Milliye Emirleri bir nevi genel seferberlik ilanıdır. - Tekalif-i Milliye Emirleri’nin uygulamasında çıkacak zorlukları aşmak için İstiklal Mahkemeleri kurulmuştur. - Türkiye’nin doğu sınırının kesinleşmesini sağlayan antlaşma Kars Antlaşması dır. - Sakarya Savaşı Türk ordusunun son savunma savaşıdır. - Mustafa Kemal’in “Ordular ilk hedefiniz Akdenizdir. İleri !” emriyle Büyük Taarruz’da Batı Anadolu düşman işgalinden temizlenmiştir. -Kurtuluş Savaşı’nda Doğu Cephesi Gümrü Antlaşması ile Güney Cephesi Ankara Antlaşması ile Batı Cephesi de Mudanya Ateşkes Antlaşması ile kapanmıştır. - Mudanya Ateşkes’inde TBMM’yi İsmet İnönü temsil etmiştir. - Mudanya Mütakeresi ile savaşsız kurtarılan yerler Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar’ dır. - Saltanatın kaldırılmasını çabuklaştıran gelişme İtilaf Devletleri’nin Lozan Barış Görüşmeleri’ne Osmanlı Hükümetini davet etmesidir. - Saltanatın kaldırılmasıyla Osmanlı Devleti resmen sona ermiştir. - Saltanatın kaldırılması laik devlet yolunda atılan ilk adımdır. - Saltanatla birlikte halifeliğin kaldırılmamasının temel nedeni kamuoyunun böyle bir değişikliğe hazır olmamasıdır. -Lozan Barış Görüşmeleri’nde Türkiye Fransa ile Osmanlı borçları, Türkiye-Suriye sınıırı, yabancı okullar, kapitülasyonlar gibi konularda karşı karşıya gelmiştir. -Lozan Barış Görüşmeleri’nde Türkiye Yunanistan ile Ege adalarınının durumu, Batı Trakya Türkleri sorunu, Patrikhanelerin geleceği, savaş tazminatı, nüfus mübadelesi gibi konularda karşı karşıya gelmiştir. -Lozan Barış Görüşmeleri’nde yalnızca Boğazlar’ı ilgilendiren konularda katılan devletler Bulgaristan ve Sovyet Rusya’ dır. -Lozan Barış Görüşmeleri’nde çözümü sonraya bırakılan konu Türkiye – Irak Musul konusudur. -Lozan Barış Görüşmeleri’nde Türk heyeti kapitülasyonlar ve Ermeni yurdu konularında hiçbir şekilde ödün vermemiştir. -Lozan Barış Antlaşması dış barışın esaslarının belirlenmesi Yeni Türk Devleti’nin tanınması gibi önemli sonuçlar doğuran bir antlaşmadır. -Lozan Barış Antlaşması II. TBMM Dönemi’nde onaylanan bir antlaşmadır. CUMHURİYET DÖNEMİ - Türk devrimi saltanatın cumhuriyete, ümmetten ulusa, kulluktan vatandaşlığa, gelenekten modernizme geçişin öyküsüdür. - Saltanatın kaldırılması, Cumhuriyetin ilanını kolaylaştıran siyasal bir devrimdir. - Meclis başkanlığıyla, hükümet başkanlığının birbirinden ayrılması Cumhuriyet’in ilanıyla sağlanmıştır. -Laik devlet düzeninin önündeki en büyük engelin aşılması halifeliğin kaldırılmasıyla sağlanmıştır. - Yeni Türk Devleti’nin ilk partisi Halk Fırkası ilk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası dır. - Türkiye Cumhuriyeti’nde çok partili hayat denemelerinin başarısızlığa uğramasında; cumhuriyetçilik ve laiklik ilkesine aykırı gelişmelerin yaşanması etkili olmuştur. - Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Şeyh Sait İsyanı sonucunda kapatılmıştır. - Şeyh Sait İsyanı, Musul’un elden çıkmasında etkili olmuştur. - Ordunun siyaset yapmasını engellemek amacıyla Erkan-ı Harbiye Vekaleti kaldırılarak Milli Savunma Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı kurulmuştur. - Dinin farklı kesimlerce siyasete alet edilmesini önlemek için Şeriye ve Evkaf Vekaleti kaldırılmıştır. - Eğitimin laik, çağdaş ve ulusal nitelikte olması için Tevhid-i Tedrisat Yasası kabul edilmiştir. - Türkçeyi yabancı dillerin baskısından kurtarmak, Türk dilinin zenginliklerini ortaya çıkarmak için Türk Dil Kurumu kurulmuştur. - Türklerin dünya uygarlığına yönelik katkılarını ortaya çıkartmak amacıyla Türk Tarih Kurumu kurulmuştur. - Harf inkılabı, bilim ve teknolojideki ilerlemeler kadar kültür alışverişini hızlandıran önemli bir etkendir. - Patrikhanenin, azınlıkların din işleri dışındaki diğer görevleri Medeni Kanun ile sona ermiştir. - Medeni Kanun ile kadın-erkek eşitliği büyük ölçüde sağlanmıştır. -Kadınlara siyasi hakların verilmesi ise 1930,1933 ve 1934 yıllarında gerçekleşmiştir. - Soyadı Kanunu resmi işleri kolaylaştırma amacına yöneliktir. - Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması, kıyafette değişiklik , Soyadı Kanunu’nun kabulü;takvim, ağırlık ve uzunluk ölçülerinin değiştirilmesi, haftanın bir gününün resmi tatil yapılması,Türkiye’de toplumsal yaşayışın düzenlenmesi amacına yöneliktir. -İzmir İktisat Kongresi’nde benimsenen liberal kararlar Cumhuriyet Dönemi’nde amacına ulaşamamış, bu yüzden planlı ekonomik kalkınma modeli benimsenerek devletçi bir politika izlenmiştir. - Üretimde kalitenin artırılması ile ilgili yasaların çıkarılması ithal mallarına yönelik gümrük vergilerinin yükseltilmesi yerli ekonominin ülke içindeki payını arttırmaya yöneliktir. -I. Beş Yıllık Sanayi Planı 1933-1937 yıllarını kapsar. II. Beş Yıllık Planı, II. Dünya Savaşı nedeniyle uygulanamamıştır. - Cumhuriyetçilik ilkesinin temel amacı ülkede demokrasinin ve ulusal egemenliğin uygulanmasını sağlamaktır. - Milliyetçilik ilkesinin temel amacı, birlik ve beraberliği sağlamak ve ülke bütünlüğünü korumak ve sürdürmektedir. - Halkçılık ilkesinin temel amacı , toplumsal barışı ve eşitliği sağlamak, sınıf kavgalarını önlemektir. -Laiklik ilkesinin temel amacı, toplumun ilerlemesi ve gelişmesi için çağdışı engellerin ve kuralların kaldırılması, yerine akılcı ve bilimsel kuralların kurulmasını sağlamaktır. - Devletçilik ilkesinin temel amacı, devlet-vatandış ilişkisini güçlendirmek, sermate gereksinimini karşılamak buna bağlı olarak ekonomik kalkınmayı ve sanayileşmeyi gerçekleştirmektedir. -İnkilapçılık ilkesinin temel amacı, modernleşmek ve çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkmak için etkli yaygın ve hızlı reformları gerçekleştirmektir. - Misak-ı İktisadi, İzmir İktisat Kongresi’nde kabul edilmiştir. - Menemen Olayı , Türkiye Cumhuriyeti’yle çok partili hayata geçişin belirli bir süre ertelenmesinde etkili olmuştur. - 1921 Anayasası’nda ilk değişiklik Cumhuriyet’in ilanıyla gerçekleşmiştir. - Atatürk ilkeleri 1937 yılında Anayasa’ya girmiştir. - Harf inkilabından sonra okuryazar oranını artırmak amacıyla 1928’de Millet Mektepleri açılmıştır. - Mecelle, 1926’da kabul edilen Medeni Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır. - Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk özel bankası Türkiye İş Bankası’ dır. - Cumhuriyet Dönemi’nde özel girişimleri desteklemek amacıyla 1927 yılında Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarılmıştır. - Atatürk Dönemi’nde Sanayi ve Maadin , Emlak ve Eytam, Sümerbank, Etibank, Denizbank ve Halkbank gibi bankalar da kurulmuştur. - 1924 Anayasa’sında özellikle 1928 ve 1937 yıllarında yapılan değişiklikler anayasanın laikleşmesi açısından önemlidir. ATATÜRK DÖNEMİ TÜRK DIŞ POLİTİKASI - Atatürk Dönemi dış politikasının temel ilkesi “Yurtta sulh, cihanda sulh” prensibidir. - Mustafa Kemal’e göre yabancı sermaye ülkemizi ele geçirme amacı taşımamalı ve bu sermayenin istila emeli olmamalıdır. Bu görüş emperyalizme karşı çıkışın açık bir kanıtıdır. - Cumhuriyet Dönemi dış politikasında 1923-1932 yılları arası Lozan’dan kalan problemlerin çözümü için uğraşılmıştır. -Lozan’dan sonra; Boğazlar ve Hatay sorunu Türkiye’nin lehine, Musul sorunu ise Türkiye’nin aleyhine çözülmüştür. - Cumhuriyet Dönemi’nde Fransa ile Suriye sınırı, Osmanlı borçları, yabancı okullar, Bozkurt – Lotus, Adana-Mersin demir yolları problem olmuştur. - Nüfus Mübadelesi ve Patrikhane , Yunanistan ile aramızda sorun olmuştur. - Türkiye 1932 yılında Milletler Cemiyeti’ne üye olmuştur. - Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye’nin boğazlar üzerindeki egemenliği kesinleşmiştir. - 1933’ten sonra Almanya ile İtalya’nın güçlenmesi Balkan devletleri arasında birleşme eğilimini ortaya çıkarmıştır. - Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya’nın bir araya gelmesiyle 1934’te Balkan Antantı imzalanmıştır. -İtalya’nın yayılmacı politikası sebebiyle 1936’da Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve İngiltere tarafından Akdeniz Paktı oluşturulmuştur. -İtalya’nın Akdeniz ve Orta Doğu’ya yönelik saldırgan tutumu nedeniyle Türkiye, İran, Irak ve Afganistan bir araya gelerek 1937’de Sadabat Paktı nı imzalamıştır. - Cumhuriyet Dönemi dış politikasında sorun olan Hatay meselesi Atatürk’ün sağlığında çözülemeyen bir konu olmuştur. Hatay 1939 yılında anavatana katılmıştır. - On İki Ada’nın silahlandırılması Atatürk Dönemi’nde İtalya ya sorun teşkil etmiştir. - Türkiye Atatürk Dönemi’nde Briand Kellogg Paktı, Litvinov Paktı, Milletler Cemiyeti, Balkan Antantı, Akdeniz Paktı, Nyon Konferansı ve Sadabat Paktı’ na katılmıştır. - Atatürk’ün “şahsi meselem” olarak nitelendirdiği sorun Hatay Sorunu dur. - Bulgaristan Ege Denizi’ne inme ve Dobruca yı Romanya’dan geri alma politikası izlediği için Balkan Antantına katılmamıştır. - Suriye, Türkiye ve Irak ile sınır problemleri yaşadığı için Sadabat Paktı’na katılmamıştır. - Musul, nüfus mübadelesi, Patrikhane, Hatay ve Bozkurt – Lotus Olayı gibi sorunlar Milletle Cemiyetine taşınmıştır. ÇAĞDAŞ TÜRK VE DÜNYA TARİHİ - Almanya’da 1930’lu yıllarda Hitler tarafından kurulan ve Alman ırkının üstünlüğünü savunan partinin adı Nazi dir. - Almanya’da 1930’lu yıllarda iktidara gelip Alman ırkının üstünlüğünü savunan ve II. Dünya Savaşı’nın çıkmasında etkisi büyük olan devlet adamı Hitler dir. - Albert Einstein tarafından 1905’te “Hareketli cisimlerin elektrodinamiği üzerine” geliştirilenteori İzafiyet tir. -İki savaş arası dönemde ortaya çıkan, en önemli temsilcisi Salvador Dali olan sanat akımı Sürrealizm’ dir. - 1922’den II. Dünya Savaşı sonralarına kadar İtalya’yı yöneten liderin adı Mussolini dir. -II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye’de kırsal kesimde kurulan eğitim kurumlarının genel adı Köy Enstitüleri dir. - Almanya’nın Fransa’yı işgalinden sonra Almanya’ya karşı yapılan mücadelede liderlik yapan kişi De Gaulle dir. - Ulusal, etnik, ırksal veya dini bir grubu kısmen veya tamamen ortadan kaldırmak amacıyla yapılan insan hakları ihlali Soykırım dır. SORULMASI MUHTEMEL 100 ALTIN TARİH HAP BİLGİ Türk adının ilk geçtiği devlet ÇİN. Türkiye adı ilk kez Bizans kaynaklarında geçer. Türk adının Çin kaynaklarındaki anlamı MİĞFER. Kaşgarlı Mahmut’a göre Türk adının anlamı OLGUNLUK ÇAĞI. Tarihte bilinen ilk teşkilatlı Türk devleti ASYA HUN. Museviliği kabul eden ilk ve tek Türk devleti HAZARLAR. İstanbul’u kuşatan ilk Türk devleti AVARLAR. Orta Asya’da kurulan son Türk devleti KIRGIZLAR. Mısır’da kurulan ilk Türk devleti TOLUNOĞULLARI. İslamiyet’i kabul eden ilk Türk devleti KARAHANLILAR İslam ülkelerinin sultanı unvanını alan ALPARSLAN. İlk Türk denizcisi ÇAKA BEY. Kafkasların İslamlaşmasını önleyen Türk devleti HAZARLAR. tarihini başlatan savaş MALAZGİRT SAVAŞI. Kuran-ı Kerimi ilk kez Türkçeye çeviren devlet AKKOYUNLAR. Anadolu’da resmi dili Türkçe ilan eden KARAMANOĞULLARI. Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliği SALTUKLULAR. Kudüs Haçlılardan, Müslüman tarafından HITTIN SAVAŞI ile alınmıştır. Avicienna veya Tıbbın Hükümdarı olarak bilinen kişi İBNİ SİNA. Anadolu’ da siyasi birliği sağlayan ilk devlet ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ. Tarihte bilinen ilk Türk topluluğu İSKİTLER-SAKALAR. İlk Türk bağımsızlık isyanı KÜRŞAD AYAKLANMASI. İlk matbaa, minyatür ve kütüphane UYGURLAR. Avrupa’da kurulan ilk Türk devleti AVRUPA HUN DEVLETİ. Uldız Devleti Tarihte bilinen ilk kadın hükümdar Tomris Hatun İskitler Altın Elbiseli Adam Heykeli, Pazırık Halısı, Hunlara aittir. Almanların Nübelüngen Destanı’nda Yüce Kavimlerin Efendisi Etzel diye söz edilen kişi Attila’dır. Avrupa Hunları ve Bizans arasındaki ilk antlaşma Margus Anlaşması’dır. Kâğıt, matbaa, çinicilik, vitray, minyatür, Fresk; Uygurlar’a aittir. Codex Cumanicus sözlüğü Kıpçaklar’a aittir. İlk semavi dine inanan Musevi Türk Devleti; Hazarlar Oğuzlar - Kıpçak mücadelesini anlatan eser Dede korkut Hikayeleri’dir. İstanbul’u ilk kuşatan Juan Juanlar yani Avarlar’dır. Türklerde sosyal yapı, Oguş, Urug, Boy, Budun, İl şeklindedir. İlk Türk medresesi Karahanlılar’a ait Semerkant Tabgaç Han Medresesi’dir. Kaşgarlı Mahmud'un Divanı Lügatit Türk eserinde ilk dünya haritası vardır. Abbasi Halifesi Ebul Kasım Abdullah'a göndermiştir. Kaşgarlı Mahmut Türk kelimesini olgunlaşma olarak ifade eder. Sultan ve padişah unvanlarını ilk defa Gazneliler kullanmıştır. Selahaddin Eyyubi, Hıttin Savaşında Kudüs’ü haçlılardan almıştır. Memlükler, tarihte Moğolları durduran tek devlettir. Aynı Calut Savaşı Anadolu’nun ilk medresesi Yağıbasan Medresesi Danişmentlilerindir. II. Kılıçarslan Miryokefalon savaşında, Bizans’ı yenerek Anadolu’yu kesin Türk yurdu yapmıştır. Kayseri’deki Gevher Nesibe Şifahanesi Anadolu’nun ilk hastanesidir. Sahnı Seman medreselerini Fatih Sultan Mehmet döneminde açılmıştır. Medrese bölümlerine Sahn denir. Hadimül Haremeyn unvanı, Yavuz Sultan Selim’e aittir. Osmanlının batıda üstünlüğünü kaybettiği ve Lale Devri’nin başlangıcı olan anlaşma Pasarofça Ant. dır. 18. yüzyıl Osmanlı Devleti’nin Avrupa’nın açık pazarı olması Balta Limanı Ant. dır. Mustafa Kemal'in emperyalizme karşı ilk savaşı Trablusgarb’dır. Balkan Savaşları sırasında Hamidiye Kahramanı’ Rauf Orbay’dır. Balkan Savaşlarında kaybedilen yerler; Batı Trakya, Makedonya, Arnavutluk, Ege Adaları fiilen kaybedildi. Girit ise resmen kaybedildi. Irak Cephesinde Kutül Amare kahramanı Halil Kut Paşa'dır. Mustafa Kemal'in en son görev yaptığı cephe Suriye Cephesidir. Burada Yıldırım Orduları Grup Komutanıdır. Mondros imzalandığı sırada Osmanlı Hükümeti başkanı Ahmet İzzet Paşa’dır. Mustafa Kemal, Amasya Genelgesi’nden sonra askerlik ve müfettişlik görevlerinden istifa etti. İstiklal Marşı ilk defa Açıksöz Gazetesi’nde yayınlandı. Amasya Görüşmeleri’ne İstanbul Hükümeti adına Salih Paşa katıldı. TBMM'ye karşı çıkan isyanlara karşı Hıyaneti Vataniye Kanunu çıkarılmıştır. Bu kanunla ilk defa İstiklal Mahkemeleri kurulmuştur. Maarif Eğitim Kongresi Kütahya Eskişehir sırasında toplanmıştır. Lozan'ı, I. TBMM imzalamış, II. TBMM onaylamıştır. Halifeliğin kaldırıldığı gün Tevhidi Tedrisat Kanunu ile Türkiye’deki bütün okullar MEB'e bağlandı. Egede iki geminin çarpışması olayı Bozkurt Lotus olayıdır. Bu konuda Türkiye’yi Adalet Bakanı Mahmut Esat Bozkurt temsil etmiş ve hukuka Mülkilik - Ülkesellik tabirini ekletmiştir. Kadınlara bütün siyasi haklar 1934'te verilmiş ancak kadınlar 1935 seçimlerinde meclise girmiştir. 17 kadın vekil seçilmiştir. Tevfik Rüştü Aras, 1925-39 arası dışişleri bakanlığı yapmıştır. Atatürk döneminde en uzun süre dış işleri bakanlığı yapan isimdir. Türkiye’yi Montrö’de o temsil etmiştir. Mustafa Kemal, Hatay konusunda İnönü Hükümeti’ni eleştirmek için Asım Us takma adıyla Kurun Gazetesi’nde yazılar yazmıştır. Nutuk, Mustafa Kemal’in 1919-27 arasını anlattığı eseridir. Mustafa Kemal telif haklarını Türk Hava Kurumuna bırakmıştır. Milli İstiklal Ayaklanması Yusuf Akçura ve Gaspıralı İsmail’in Kırımda Rusya’ya karşı başlattığı bağımsızlık hareketidir. İtalya’nın rejimi Faşizm, izlediği politikaya Bizim Deniz, askerlerine Kara Gömlekliler denir. Almanya’nın rejimi Nazizm, izlediği politikaya Hayat Sahası, askerlerine Kahverengi Gömlekliler denir. Pearl Harbour Baskını Japonya’nın ABD’nin deniz üslerine saldırısıdır. NATO, ABD öncülüğünde SSCB’ye karşı kurulmuş, Türkiye 1952’de üye olmuştur. Merkezi Brüksel’dir. Bağdat Paktı, Irak çekilince dağılmış Ankara’ya taşınarak adı CENTO olmuştur. 10 Kasım 1953’te Atatürk’ün naaşı, Etnoğrafya Müzesi’nden Anıtkabir’e taşınmıştır. Yumuşamanın göstergesi olarak ABD ile SSCB arasında nükleer silahların azaltılması amacıyla yapılan SALT I ve SALT II anlaşmaları kabul edilmektedir. SSCB’nin, Küba’ya ABD’ye karşı füze yerleştirmesi ortaya çıkınca ABD - Rus gerilimi yaşanmış ve Kırmızı Hat denilen gergin görüşmeler yaşanmıştır. Rumların, Kıbrıs’ı Yunanistan’a katma fikrine ENOSİS denir. Bunun için kurdukları örgüte EOKA denir. Pilot Cengiz Topel Kıbrıs davasının ilk şehididir. 1974’te Kıbrıs Barış Harekâtı yapıldı. 1983’te KKTC kuruldu. İlk Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş’tır. Açıköğretim İlk Müslüman Türk Devletleri dersi bir çok açıköğretim bölümünün ortak derslerinden bir tanesidir. “İlk Müslüman Türk Devletleri” dersi 5 kredilik bir ders olup uygulama ve staj bulunmamaktadır. İlk Müslüman Türk Devletleri dersi için öğrenme olanaklarını sizler için oluşturduk, derledik ve hizmetinize sunduk. Önceki yıllara ait çıkmış sorulara, deneme sınavlarına, ders notlarına, ders kitaplarına ve ders videolarına aşağıdaki bağlantılardan erişebilirsiniz. Ayrıca yazının devamında ders ile ilgili bilgilere ulaşabilirsiniz. Çıkmış sorular eöğrenme portalında yayımlanmakta olup öğrencilerin bizlere göndermesi ile sitemize eklediğimiz online deneme sınavlarından oluşmaktadır. Daha fazla soruya erişebilmek için sizlerde ekampüs sayfanızdan çıkmış soruları tarafımıza BURAYA tıklayarak gönderebilirsiniz. Ders notlarının büyük çoğunluğu öğrenciler tarafından hazırlanmış ve bize gönderilmiştir. Sizlerinde ders çalışırken hazırladığınız ders notları var ise BURAYA tıklayarak bize gönderebilir ve sayfamızdan sizin adınıza paylaşmamızı sağlayabilirsiniz. İlk Müslüman Türk Devletleri dersi için 1 adet arasınav ve 1 adet dönem sonu sınavı yapılmaktadır. Arasınavın %30’u ile Dönemsonu sınavının %70’i alınarak toplanmakta ve sınıfın genel ortalamasına göre harf notu verilmektedir. Ders Adı Ders Kodu Zorunlu/Seçmeli Teori + Uygulama AKTS İlk Müslüman Türk Devletleri TAR110U 0+0 İlk Müslüman Türk Devletleri Ders Çalışma Ortamları Arasınav Soruları için TIKLAYINIZ. Final Soruları için TIKLAYINIZ. DERS NOTLARI DERS KİTAPLARI DERS VİDEOLARI Ölçme ve Değerlendirme Değerlendirme Yöntemi ve Geçme Kriterleri Sayısı Yüzde % Sınav 1 30 Dönem Sonu Sınavı 1 70 Toplam % 100 İlk Müslüman Türk Devletleri Ders İçerikleri Haftalar Konular 1. hafta Türklerin İslamiyeti Kabulü 2. hafta Hadislerde Türkler 3. hafta Türk-Arap ilişkileri 4. hafta İslâmiyetin Türkler arasında yayılışı 5. hafta İslâmı kabul eden ilk Türk devletleri 6. hafta Tulunîler, İhşidîler ve İdil Bulgarları 7. hafta Karahanlılar – Kuruluş Dönemi 8. hafta Karahanlılar – Gelişme Dönemi 9. hafta Karahanlılar – Çöküş Dönemi 10. hafta Karahanlılar – İdarî Teşkilat, Kültür ve Medeniyet 11. hafta Gazneliler Siyasi Tarih 12. hafta Gazneliler Siyasi Tarih 13. hafta Devlet Teşkilâtı 14. hafta Kültür ve Medeniyet 0 Mutlu 0 Üzgün 0 Sinirli 0 Şaşırmış 0 Virüslü BOYLARDAN DEVLETE - TARİH 9 4. ÜNİTE İLK VE ORTA ÇAĞLARDA TÜRK DÜNYASI 2. KONU Tarih ders notları, yks tarih ders notları, ayt tarih ders notları, tyt tarih ders notları, tarih özet, tarih 9 ders notları, tarih 10 ders notları, tarih 11 ders notları, inkılap tarihi ders notları, çağdaş Türk ve dünya tarihi ders notları, güncel tarih ders notları, özet konu anlatım, kısa tarih, yeni kitaba göre hazırlanmış ders notları, yeni müfredat tarih , tarih pdf BOYLARDAN DEVLETE Boydan Devlete Türk Devletlerinde Gücün Meşruiyet Kaynağı Kut Gücün Maddi ve Temel Kaynakları Güç Paylaşımı ve Yönetim Asya Hun Devleti MÖ 220-MS 216 I. Kök Türk Devleti 552-630 II. Kök Türk Devleti 682-742 Uygur Devleti 744-840 İlk Türk Devletlerinde Töre Türk Kitabelerine Göre Güç ve Yönetim AnlayışıBOYLARDAN DEVLETE Ana yurtta kurulan ilk Türk devletleri, boy birliği şeklinde ortaya çıkmıştır. Eski Türk toplumunun sosyal yapısı; oguş aile, urug aileler birliği, boy ok, budun millet ve il devlet şeklinde birbirine sıkı sıkıya bağlı olan unsurlardan meydana gelmiştir. İlk Türk devletleri, boylar arasında birlikteliği sağladıkları dönemlerde, güçlerinin zirvesine ulaşmıştır. Örneğin Asya Hun Devleti’ne en parlak dönemini yaşatan Mete Han, yirmi altı boyu Türk tarihinde ilk kez tek bayrak altında toplamıştır. I. Kök Türk Devleti’nde Mukan Kağan, Türk boylarını hâkimiyeti altına alarak devletine en güçlü dönemini yaşatmıştır. II. Kök Türk Devleti zamanında Kapgan Kağan yine Orta Asya’daki tüm Türk boylarını bir bayrak altında toplayarak gücüne güç katmıştır. Uygur Kağanı Moyen-Çor ise Hun ve Kök Türk dönemlerinde olduğu gibi öncelikle Orta Asya’daki boyları kendine bağlamıştır. İlk Türk devletlerinin kurulması ve güçlenmesinde etkili olan boylar, bu devletlerin zayıflamasında da önemli rol oynamıştır. Boyların isyan etmesi ve budun birlikteliğinin bozulması, Türk devletlerinin güç kaybetmesine neden olmuştur TÜRK DEVLETLERİNDE GÜCÜN MEŞRUİYET KAYNAĞI KUT NEDİR? Türklerde devleti yönetme yetkisinin kağana, Gök Tengri tarafından verildiğine inanılırdı. İlk Türk devletlerinde siyasi iktidar kavramı “kut” tabiri ile ifade edilmiştir. Tanrı, Türk kağanına kut vererek hükümdarlık gücü ve yetkisi bahşetmiştir. Türklerde kağan olabilmek için Gök Tengri tarafından kut verilmiş bir aileye mensup olmak gerekirdi. Bu aileler belli olup Hunlarda Tu-ku, Kök Türklerde Aşina ve Uygurlarda Yağlakâr ailesidir. Tanrının iradesinin hangi hanedan üyesi üzerinde olduğu da ancak taht için yapılan bir mücadele sonucunda ortaya çıkmaktadır. Eski Türklerde kuta sahip olan hanedan üyeleri arasında kağan seçmek için kurultay toplanmıştır. KAĞAN Türklerde kağan, hem bütün devlet teşkilatının başı hem de toplumun lideri durumundaydı. O, devletin başı olarak iç ve dış siyaseti düzenler, savaş ve barışa karar verir, ordulara komutanlık eder, elçiler gönderir ve elçileri kabul ederdi. Türk devletlerinde hükümdarlara; şanyü, tanhu, han, yabgu, ilteber, idikut, erkin ve kağan gibi unvanlar verilmişti. Hunlardan itibaren Türklerde bazı hükümdarlık sembolleri de görülmektedir. Bunlar; taht, davul, otağ, kotuz, tuğ ve yaydır. Kağan ülkeyi idare eder, töre koyabilir ve gerektiğinde yargılama da yapabilirdi. GÜCÜN MADDİ VE TEMEL KAYNAKLARI Orta Asya’da bozkırların kışı çok soğuk ve kar fırtınalı, yazı ise genellikle sıcak ve kuraktır. Yazın ara sıra şiddetli sağanaklar olsa bile yaşanan bu kuraklığı gideremezdi. Bozkırın bu sert yapısı, bölgede yaşayan kavimleri etkilemiş ve konar-göçer hayat tarzının ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bozkır, adaların ve vahaların dışında insanlara kalıcı bir yerleşme ve dinlenme imkânı tanımamıştır. Konar-göçerler, ulaşımda ve göçlerde atı kullanarak bu zorlu koşulların üstesinden gelmiştir. Bozkırın atlı göçebeleri, çabucak organize olabilen savaşçı bir toplum yapısına sahiptir. Hunlar, Kök Türkler ve Uygurlar yazın yaylak denilen serin, sulak, otlağı bol yüksek yaylalarda; kışın ise kışlak denilen daha ılık ova ve vadilerde yaşamıştır. Çok kalabalık gruplar hâlinde yola çıktıklarında atlardan, develerden ve arabalardan oluşan kervanları kullanmıştır. Zamanla Çinlilerle fazla yakınlaşılması ve Maniheizm’i kabul etmesi, Uygurların hayat tarzını değiştirmiştir. Bu nedenle Uygurlarda, toplumsal yapı hızlı bir değişim göstermiş ve şehirleşmeye doğru bir eğilim başlamıştır. Bunun yanında konar-göçer yaşamın da devam etmesi Uygurlarda bozkırlı ve şehirli olmak üzere iki farklı hayatın ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bozkır kültürünün ögelerinden atı kullanan ve demiri işleyen Türkler, askerî bakımdan çevresindeki milletlere üstünlük sağlamıştır. Türk ordusu, ücretli askerlerden değil her an savaşabilecek durumda olan süvarilerden kurulmuştur. GÜÇ PAYLAŞIMI VE YÖNETİM KURULTAY TOY NEDİR? Türk devlet teşkilatında kurultay toy; siyasi, kültürel, hukuki ve ekonomik konularda genel kararlar alan ve devlet yönetiminin temelini oluşturan en yüksek kuruluştu. Kağan, hanedan üyeleri, hatun, aygucı ve boy beylerinden oluşan kurultay, genellikle yılda üç kez toplanarak devlet işlerini görüşürdü. Kurultay’ın üyelerine “toygun” denilirdi. Kurultay, kağanın seçimi veya görevden alınmasında da etkiliydi. Kağan, kurultayın doğal başkanıydı ve kağanın olmadığı zamanlarda aygucı başbakan kurultaya başkanlık ederdi. Kurultay kararlarının uygulanmasını sağlamak ve takip etmek için buyruklardan bakan oluşan bir ayukıya hükûmet ihtiyaç duyulmuştur İKİLİ TEŞKİLAT İlk Türk devletlerinde ülkenin yönetimi, Hunlardan itibaren devlet yönetiminde kolaylık sağlamak amacıyla doğu ve batı olmak üzere ikiye ayrılmıştır. İkili teşkilatlanma denilen bu sistemde, kağan, doğuda otururken batının yönetimi hükümdar ailesinden önde gelen bir kişiye, genelde kağanın kardeşine bırakmıştır. Batı’daki yabgu unvanlı yönetici, Doğu’daki kağana bağlı olarak töre hükümlerini yürütmüştür. Fakat yabgu karar ve icraatında tamamen serbesttir. Tıpkı bir devlet başkanı gibi o da elçiler göndermiş, kabul etmiş ve başka devletlerle anlaşmalar yapmıştır. ÜLÜŞ NEDİR? Türk kağanını kut yani siyasi iktidar ile donatan Gök Tengri, ona iktisadi güç anlamına gelen “ülüş” bağışlamıştır. Ülüş, Türkçe “üleşmek” fiilinden çıkmış bir isim olup “pay, hisse, nasip, kısmet” anlamına gelmektedir. Tanrı, “ülüş” bağışı ile Türk ülkesinde bolluk ve bereketi artırmıştır. Türk kağanı da bu gücü halkın lehinde kullanarak elde ettiği maddi varlığı adil bir şekilde halka dağıtmıştır. ASYA HUN DEVLETİ MÖ 220-MS 216 Asya Hun Devleti tarihte bilinen ilk Türk devletidir. Devletin merkezi Ötüken’dir. Hunların bilinen ilk kağanı, “büyüklük ve genişlik” anlamına gelen Şan-yü veya Tan-hu unvanını taşıyan Tuman Teoman’dır. Mete Han MÖ 209’da babası Tuman’ı tahttan indirerek Hunların başına geçmiştir. Mete Han, Türkçe konuşan ve Türk soyundan olan toplulukları ilk kez Hun hâkimiyeti altında toplamıştı. Mete Han’dan sonra Çin entrikaları sonucunda Hun Devleti, Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrıldı MÖ 54. Çi-çi önderliğindeki Batı Hunları’na MÖ 36’da Çin İmparatorluğu son verdi. Daha önceden Ho- han-yeh önderliğinde Çin hâkimiyeti kabul eden Doğu Hunları ise miladın ilk yıllarından itibaren yavaş yavaş toparlanmaya başlayarak tekrar bağımsızlıklarını kazandı. Ancak taht kavgaları nedeniyle Hunlar, Güney ve Kuzey olmak üzere tekrar ikiye ayrıldı. Kuzey Hunları, bölgedeki diğer kavimlerin baskısına dayanamayarak 155 yılından sonra Moğolistan’ı boşaltmak zorunda kaldı. Böylece Türk ana yurdundaki Hunların siyasi varlığı tamamen sona erdi. Çin egemenliği altında bulunan Güney Hun Devleti’ne ise Çin İmparatorluğu son verdi 216. I. KÖK TÜRK DEVLETİ 552-630 Tarihte Türk adını ilk defa resmî devlet ismi olarak kullanan Kök Türkler, Bumin Kağan liderliğinde Asya Hun Devleti’nin yıkılışından sonra bölgede kurulmuş olan Avar Devleti’ni yıkarak 552 yılında kuruldu. Bumin Kağan, İl Kağan unvanını alarak ülkenin batı kısmının idaresini kardeşi İstemi Yabgu’ya verdi. Mukan Kağan zamanında Kök Türk Devleti her yönüyle parlak bir dönem yaşadı. Mukan Kağan’dan sonra kardeşi Taspar Kağan Ta-Po devletin başına geçti. Taspar Kağan’ın ölümünden sonra yaşanan taht kavgaları sırasında Kök Türk Devleti sarsıldı. Devletin batı tarafını babası İstemi’den sonra idare etmeye başlayan Tardu, meydana gelen anlaşmazlıklardan yararlanarak 582 yılında Batı Kök Türk Devleti’nin bağımsızlığını ilan etti. 630 yılında Doğu Kök Türk Devleti Çin tarafından yıkıldı. Batı Kök Türk Devleti ise 630 yılında Çin’e bağlı birçok beyliğe ayrıldı. II. KÖK TÜRK DEVLETİ 682-742 630 yılında Çin hâkimiyetine girdikten sonra birçok Türk beyi Çin’e karşı isyan etti. Bunların en önemlisi Çin sarayını basmak isteyen Kürşat 639 yılındaki baş kaldırışıdır. Ancak bu girişim başarısız kaldı. Nihayet Kök Türkler, Kutluk önderliğinde 682 yılında zafere ulaşılarak II. Kök Türk Kutluk Devleti resmen kurdular. Kutluk Kağan, devleti derleyip toplayan anlamına gelen “İlteriş” unvanını aldı. Tonyukuk ise “Apa Tarkan” unvanını alarak bütün askerî ve idari işlerin planlanmasında İlteriş Kağan’ın en büyük yardımcısı oldu. İlteriş Kağan’ın ölümü üzerine tahta geçen kardeşi Kapgan Kağan, Türk boylarını hâkimiyet altına aldı. Kapgan Kağan’ın sert tutumu ve Çin entrikaları nedeniyle devlete bağlı boylar birer birer isyan etmişti. İsyanların birinde Kapgan Kağan’ın öldürülmesi üzerine yerine oğlu İnel tahta çıkmıştı. Fakat İnel’in kağanlığı yetersiz bulunmuş ve onun yerine İlteriş’in oğlu Bilge, kağanlığa; Kül Tigin ise komutanlığa getirilmişti. Bilge Kağan’dan sonra devletin başına geçen kağanların yetersiz olmaları zamanla devleti zaafa uğrattı. II. Kök Türk Devleti, 742’den itibaren yaşanan isyanlarla zayıfladı. Sonuçta Basmil, Karluk ve Uygurlar birleşerek II. Kök Türk Devleti’ne son verdi. II. Kök Türk Devleti zamanında dikilen Orhun Abideleri Türklere ait bilinen en eski yazılı eserdir. UYGUR DEVLETİ 744-840 Orhun ve Selenga bölgesinde yaşayan Uygurlar, Karluk ve Basmil boyları ile birlikte II. Kök Türk Devleti’ne son vermiştir. 744 yılında Kutluk Bilge Kül Kağan, merkezi Karabalgasun olan bağımsız Uygur Devleti’ni kurmuştur. Üç yıl sonra Kutluk Bilge Kül Kağan ölmüş ve yerine oğlu Moyen Çor geçmiştir. Moyen Çor’dan sonra hükümdar olan Bögü Kağan, Mani dinini kabul etmiştir. Uygurları hareketsizliğe, et yememeye, savaş yapmamaya teşvik eden bu din onların savaşçı özelliklerinin zayıflamasına neden olmuştur. Fakat Uygurların bilim, sanat ve edebiyattaki ilerlemelerine etki etmiştir. Uygurlar yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir. Çin entrikaları sonucu zayıflayan Uygur Devleti’ni 840’ta Kırgızlar yıkmıştır. 840 Kırgız yenilgisinden sonra başka bölgelere göç etmek zorunda kalan Uygurlar, zamanla gittikleri yerlerde yeni devletler kurdular. Bunlardan ilki Çin’in kuzeyine göç eden Sarı Kansu Uygurları’dır. Sarı Uygurlar günümüzde Kuzeybatı Çin’de yaşamaya devam etmektedir. Diğer devlet ise Beşbalık, Turfan, Hoça ve Kaşgarı içine alan Turfan Uygur Devleti’dir. Turfan Uygurları, günümüzde Çin’e bağlı Doğu Türkistan Uygur Özerk Bölgesi’nde yaşamaktadırlar. İLK TÜRK DEVLETLERİNDE TÖRE İlk Türk devletlerinde hukukun temelini ve kaynağını “töre” oluşturmuştu. Töre; sosyal düzeni sağlayan örf, âdet, gelenek ve ahlaki değerlerden beslenerek ortaya çıkmış sözlü kurallardır. Törenin oluşumunda; kut anlayışı ile kağanlar tarafından konulan kurallar, kurultaylarda alınan kararlar ve toplum içinde yavaş yavaş oluşan gelenekler etkili olmuştur. Türk kağanları ülkelerinde adaletin sağlanmasına büyük önem vermiştir. Devlet teşkilatlanmasında düzenleyici bir role sahip olan töre, kağanın hem keyfî hareket etmesini engellemiş hem de halkına adil davranması için bir kontrol mekanizması olmuştur. TÜRK KİTABELERİNE GÖRE GÜÇ VE YÖNETİM ANLAYIŞI Yenisey Yazıtları’nda yazıt kahramanının yaptığı işlerden bahsedilmiştir. Bu yazıtlardan kişi, boy ve halk adları öğrenilmektedir. Bir siyasetname örneği olan Orhun Yazıtları, Türklerin devlet ve yönetim anlayışı ile ilgili önemli bilgiler içermektedir. Orhun Yazıtlarına göre gökyüzü ve yeryüzü yani bütün dünya Türk devletinin mekânını oluşturmaktadır. Türk kağanları ise “cihanşümul” yani bütün dünyanın hükümdarı konumundadır. Yazıtlara göre dünya hâkimiyeti, Tanrı tarafından Türk kağanlarına bir görev olarak verilmiştir. Yazıtlarda ilk Türk devletlerindeki egemenlik anlayışının ilahi kaynaklı olduğu görülmektedir. Yazıtlarda kağanların millete karşı sorumlu olduğunu ve millete hesap verdiğini gösteren örnekler de bulunmaktadır. Karahanlılar 840-1042 1211-1212 Uygurların yıkılmasından sonra Yağma, Çigil ve Karlık Türkleri bir araya gelerek Karahanlı Devleti’ni devletin kurucusu Bilge Kül Kadir Handır. Bu han döneminde Taşkent halkı İslamiyet’i sonra başa Bezir Arslan peşine Oğulcak Kadir Han ikisi döneminde de Samanoğulları ile mücadele sonra başa gelen Satuk Buğra Han döneminde Karahanlılar İslamiyet’i resmi din olarak Gaznelilerle birleşerek Samanoğulları’nı ortadan devletin toprağı olan Maveraünnehr’i Karahanlılar Horasan’ı ise Gazneliler almak için Gaznelilerle mücadele ettiler ama en parlak dönemlerini Yusuf Kadir Han zamanında bu han ülkeyi oğulları arasında pay etti ve ülke doğu batı olmak üzere ikiye Karahanlılar önce Selçuklulara sonra Moğol Karahıtaylara bağlı yaşadılar ve 1211’de tarih sahnesinde Karahanlılar ise önce Selçuklulara daha sonra Moğol Karahıtayların istilasına uğradılar ve Harzemşahlar tarafından ortadan özelliklerine bakıldığında♦Orta Asya’da kurulan ilk Müslüman Türk devletidir.♦Türk kültürü ile İslam kültürünü kaynaştıran ilk devlettir.♦Türk İslam medeniyetinin temelini attılar.♦Türkçeyi resmi dil olarak kullandılar.♦Uygur alfabesini kullandılar.♦Böylece özelliklerini korumaya çalıştılar.♦İpek yolundan pay aldılar ve ilk ribatları kervansarayları yaptılar.♦Türk boylarının batıya ilerleyiş sürecini başlattılar.♦İlk Türk–İslam eserleri bu dönemde BiligDivanı Lugatit TürkDivanı HikmetAtabetül Hakayık Samanoğullarının ordusunda görev yapan Alp Tekin 962’de bunlarla anlaşamayınca Gazne şehrine gelerek Gurluları kovarak buraya hâkim Hindistan’ın Pencap bölgesinden Harizim ve Horasan bölgesine uzanan bir devletin temelleri sonra başa geçen Sebük Tekin zamanında Kuzey Hindistan’a kadar topraklar sultan zamanında Samanoğullarındaki bir isyan da bu devletin hala Samanoğullarına bağlı olduğunu Tekin’den sonra başa Mahmut 999’da Karahanlılarla anlaşarak Samanoğullarını toprakları bu iki devlet arasında pay edildi ve Horasan Gaznelilerin hissesine sonra Horasan’a göz diken Karahanlılarla mücadele etti ve burayı onlara halifesini Şii Büveyih oğullarına karşı buna karşılık Mahmut’a “sultan” unvanı bir kısım toprakları zamanında Hindistan’a 17 sefer seferlerin sebeplerine bakıldığındaİslam dinini yaymak.diniHindistan’ın zenginliklerini ülkesine taşımak.ekonomikKendisine karşı birleşen racaları ortadan kaldırmak.siyasıBu seferlerin sonuçunda♦Kuzey Hindistan Türk yönetimine girdi.♦Hindistan’da 1858 yılına kadar sürecek olan Türk yönetimi başladı.♦Hindistan’a İslamiyet gitti.♦Kast sistemine darbe vurdu♦Bugünkü Pakistan yılında Mahmut ölünce başa Mesut da Hindistan’a seferler düzenledi. Bu sultan döneminde Selçuklular Horasan’a girmeye 1035 Nasa 1038 Sarahs 1040 Dandanakan Savaşları’nı güç dengeleri bölgede Selçukluların himayesine dağılmasından sonra 1187 yılında Lahor küçük bir devletken Gurlular tarafından ortadan devletin özelliklerine bakıldığında♦İran Arap kültürünün etkisinde kalmışlardır.♦Devletin kurucuları ve ordusu Türk’tür.♦Çok çeşitli topluluklardan oluşmuşlardı.♦Böyle olmaları yıkılmalarındaki en büyük etkenlerden biridir.♦Dönemlerinde Selçuklu ve Karahanlı gibi iki güçlü Türk devletinin olması da bir dezavantajdır.♦Hindistan’a ve Afganistan’a İslamiyet’i götürdüler.♦Hindistan’da 1858’ye kadar sürecek olan Türk sülalelerinin yönetimini başlattılar.♦Kast sistemine darbe vurdular.♦İlim ve ilim adamlarına önem verdiler, Karahanlılarla bu konuda yarıştılar.♦El Buruni Gazneli sarayında yetişti.♦Firdevsi Şehname adlı eserini Mahmut’a sundu.♦Karahanlılar gibi Türk İslam medeniyetinin doğmasına ve gelişmesine katkıda bulundular.♦Kurulduğu yerin adını alan devlettir.♦Resmi dilleri Arapça, edebiyat dilleri Farsçadır. Sarayda ve orduda Türkçe kullanmışlardır.♦Bu’da yöneticilerin dejenere olmasına ortam hazırlamıştır.♦Bu durum ayrıca birliğin sağlanamamasında da etkili olmuştur. Büyük Selçuklu İmparatorluğu 10381040-1157 ilk yarısında Hazar Denizi’nde Seyhan Irmağı’na kadarki bölgede devlet kuran Oğuzlardan ayrılan Kınık Boyu’nun kurduğu bir Boyu Oğuz Yabgu Devleti’ne bağlı Seyhun Nehri ağzında yaşarken liderleri Dukak adlı aynı zamanda bu devlette Subaşı görevi ölümünden sonra boyun başına Selçuk da subaşı ordu komutanı görevini Nehri ağzını 935 yıllarında Kınık Boyu çıkan anlaşmazlık veya otlak yetmezliğinden dolayı terk ederek Oğuz Yabgu Devleti’nin başka bir şehri olan Cend’e İslamiyet’i henüz Müslüman olmadığından ona yıllık vergi Oğuz Yabgu Devleti ile ilişkiler koptu ve bu topraklar terk edilerek Harzem bölgesine tarihten sonra Selçukluların en büyük problemi yerleşecekleri bir yurt bulmak Oğuz boylarını da yanlarına alarak arada İran’daki Samanoğulları Karahanlılara karşı Selçuk’tan yardım oğlu Arslan’ ı yardıma yardım sonucu Samanoğulları Selçuklulara Maveraünnehr’de Nur kasabasını yurt olarak yerleşilecek bir yurt bulunmuş Gazneli Karahanlı birleşti Samanoğullarını Karahanlıların eline geçince Selçuklular zor durumda yılında Selçuk beyliğine Arslan Yabgu şehzadelerin aralarındaki anlaşmazlıklardan istifade ederek Maveraünnehr’de kalmaya Ali Tigin’i destekleyerek onun Buhara’yı almasını da Karahanlı sultanının dikkatini de Selçuklulardan hoşnut iki devlet anlaştı ve Arslan Yabgu Gazneli sarayına davet tutuklanarak Hindistan’daki Kalencer kalesine başına Musa Yabgu geçtiyse de boyun yönetimi Tuğrul ve Çağrı Bey’e kaldı. Bu arada Nur kasabası da terk edilerek Tekrar Harzem’e sıkıntı yine bir yurt bu amaçla Tuğrul 101618’da Çağr’ıyı Anadolu’ya yurt bakması için gönderdi. TUĞRUL VE ÇAĞRI BEYLER 103840-1063Tuğrul Bey Kınık Boyu’nun yerleşebileceği bir yurt bulmak için büyük bir gayret içerisine ve Anadolu’ya keşif hareketleri Gaznelİ Mahmut’tan kendisine bağlı olmak şartıyla Horasan bölgesinden yerleşip yurt edecekleri üç il Mahmut bunu kabul Mahmut öldü, Mesut başa teklif buna da yapıldı ama olumsuz cevap alındı.Nesa Ferava Merv şehirleri yurt olarak verilmesine karşılık Selçukluların Gaznelilere asker vermeleriDurum böyleyken Selçuklular izinsiz olarak Horasan bölgesine üzerlerine asker yapılan Nesa Savaşı’nı Selçuklular Horasan’ın kapıları Selçuklulara savaştan sonra üç il daha istendi. Verilmeyince 1038’de Sarahs Savaşı yapıldı ve Gazneliler bir daha bu savaştan sonra kurultay sonucu boy beyliği Musa’dan alındı ve Tuğrul’a devlet merkezi Bey ise Merv’i Sarahs’a Şiraz’ı ülke hanedan arasında pay Mesut kaybettiği toprakları geri almak ve bu duruma kesin çözüm getirmek için Selçuklular üzerine yılına yapılan Dandanakan Savaşı Horasan hakimiyeti devleti resmen kuruldu.♦Gaznelilerin yıkılma süreci başladı.♦Horasan Selçukluların oldu.♦Selçukluların fetihleri hızlandı.♦Selçukluların İslam dünyasında otoriteleri artmaya savaştan sonra Tuğrul devlet merkezini Rey’e Tahran İbrahim Yınal, Kutalmış, Musa Gence’de Bizans ordusunu İbrahim Yınal Pasinler’de Bizans Ermeni Gürcü ordularını bozguna Anadolu’da Anadolu için yapılan ilk Kralı Lapirit esir İstanbul’da adına hutbe okunması şartıyla bu kralı serbest zamanında Sivas’a kadar Bizans’ın savunması Bey Şii Büveyhoğullarına karşı halifeyi korumak için iki defa Bağdat’a ikinci gelişinde halifenin kızı ile Dey halifeyi koruyarak onun dini nüfuzundan de kaybettiği siyasi otoritesini Tuğrul’un siyasi otoritesinden yararlanarak sağlamaya anlamda siyasi ve dini otorite birbirinden ayrılmıştır. 1060’ta Çağrı Bey 1063’te Tuğrul Bey vefat etti. ALPARSLAN DÖNEMİ 1063-1072Alparslan önce Kutalmış’la taht mücadelesi yaptı ve Suriye’ye sonra Kafkas seferine Kars ve Ani’yi yönelip Cend ve Harzem’i arada Kavrut isyan edince onun isyanını Kalesi’ni sonra Mısır seferine Fatimiler sünni halife ve onun koruyucusu Selçukluların gücünü kırmak için terör hareketlerinde bulunan Batinileri ve onun uzantısı Hasan Sabbah’ı bu duruma son vermek için Mısır seferine çıktı ise de Suriye’den dönmek zorunda imparatoru Romen Diojen Selçuklular üzerine bu seferi şu sebeplerden düzenlemişti.♦Alparslan’ın bazı komutanları Anadolu’nun fethi için görevlendirmesi ve onların faaliyetleri.♦Anadolu’ya artan Türk baskıları.♦Orta Asya’dan gelen Türk göçlerinin Anadolu’ya yılında Malazgirt’te yapılan savaşı Selçuklular imparatoru esir alındı ve onunla bir antlaşma yapıldı. Buna göre♦Bizans yıllık vergi verecek♦Gerektiğinde asker verecek♦Doğu Anadolu Selçuklu toprağı sayılacak.♦Bizans imparatoru bu şartları kabul etti ama döndüğü zaman öldürülünce antlaşma yürürlüğe kapıları Türklere açıldı.♦Anadolu Türk yurdu olmaya başladı.♦İlk Türkmen beylikleri kuruldu.♦Türkiye tarihi başladı.♦Bizans İslam dünyasına tehdit olmaktan çıktı.♦Bizans Türklerle tek başına mücadele edemeyeceğini anlayınca Avrupa’dan yardım istedi ve Haçlı Seferleri başladı.♦Şark meselesi Alparslan Maveraünnehr seferine fethettiği bir kale komutanı tarafından şehit dönemde vezir Nizam-ül Mülk’ün faaliyetleri de vezir Nizamiye medreselerini yaptırmıştır. MELİKŞAH DÖNEMİ 1072-1092Melikşah önce Kavrut’la taht mücadelesi yaptı ve ve Karahanlılar üzerine yürüyerek onları itaat altına Suriye ve Filistin’i hakimi Tutuş’la Anadolu hakimi Süleyman birbirleri ile savaştı ve Süleyman bu işe kızdı ve bölgeye gelerek Antakya’yı aldı ve Anadolu’yu kendine seferine çıktı ve Gürcü ve Ermenilere ait kaleleri seferine çıkarak Buhara’yı ve Aden’i yılına gelindiğinde Çin’e kadar olan topraklar ele Kalesi’nde terör hareketlerinde bulunan Hasan Sabah üzerine yürüdü fakat kale bu sefer sırasında sultan döneminde başkent ReyTahran’den Isfahan’a döneminde sınırlar Çin’den Ege Denizi’ne Kafkasya’dan Basra Körfezi’ne kadar uzandı ve en parlak dönem DÖNEMİ 10921094-1104Yaşının küçük olması dolayısı ile iki yıl devleti annesi Terken Hatun Mehmet Tapar’la yaptığı taht mücadelesini mücadele seferleri bu dönemde başladı. MEHMET TAPAR DÖNEMİ 1104-1118Batinilerle mücadele Kalesi’ni kuşattı ama dağılmaktan Kılıçarslan’la Musul için yaptığı savaşı kazandı. SENCER DÖNEMİ 1118-1157Mahmut’la yaptığı taht mücadelesini bu mücadeleden sonra Irak Selçuklularının başına ve Karahanlıları itaat altına defa Harzem’e sefer düzenledi bölgeyi itaat altına Moğolların batıya ilerlemesinden dolayı onlarla Katvan Savaşı’nı yaptı ve yenilerek Maveraünnehr’i terk savaşta devlet çok büyük bir darbe sonra Oğuzlar vergilerini vermeyerek isyan İranlılardan yönetici atanmasına üzerlerine yürüdü ve 1153’te yaptığı savaşı kaybetti ve esir esarette iken sultandan sonra tahta kimse çıkmadı ve Selçuklu topraklarında çeşitli devlet ve atabeylikler bu duruma düşme sebeplerine bakıldığında♦Hanedan arasındaki taht mücadeleleri.♦Moğolların batıya ilerlemeleri.♦Haçlı seferlerinin meydana getirdiği sarsıntı.♦Oğuzların küstürülmeleri ve isyanları.♦Merkezi otoritenin zayıflaması ve Melik ve Atabeylerin bağımsız hareket etmeleri.♦Batinilerin yıkıcı faaliyetleri.♦Abbasi halifesinin yıkıcı birliğini sağladılar.♦Halifeliği koruyarak devamını sağladılar.♦Haçlı seferlerine karşı koydular.♦Anadolu’yu Türkleştirdiler.♦İslam kültür ve medeniyeti geliştirip yaydılar. IRAK HORASAN SELÇUKLULARI 1119-1194 Melikşah’ın torunu Mehmet Tapar’ın oğlu Mahmut, amcası Sencerl’e yaptığı taht kavgasını kaybetti Irak Selçuklularının başına Selçuklu dağılınca bağımsız hareket etmeye zamanında Harzemşahlar tarafından ortadan kaldırıldı. KİRMAN SELÇUKLULARI 1048-11871038 Sarahs Savaşı’ndan sonra düzenlenen kurultayda Şiraz bölgesi Alparslan’ın kardeşi Kavrud’un hissesine Şii Büveyhoğullarını buradan atarak bölgeye bu devlete son verdi. SURİYE SELÇUKLULARI 1069-1118Suriye’nin fethine Atsız sonra gelen Söklü bu devleti ve Haçlılarla mücadele sonra Dımaşk ve Halep olmak üzere iki kola iki devlet daha sonra Eyyübi ve Memlüklülerin himayesine girdi. ANADOLU SELÇUKLULARI ATABEYLİKLERMerkezi otoritenin zayıflamasından yaralanan meliklerin yanlarındaki hocalar Atabeyi melikleri kovarak bulundukları bölgelere hakim oldular. BÖRİLERŞAM ATABEYLİĞİ 1128-1154Bu atabeyliğine Tuğtekinliler de adlı atabeyi mücadele atabeyi Zengi son vermiştir. ZENGİLER MUSUL-SİNCAR-HALEP ATABEYLİĞİ 1127-1259Zengi tarafından elinden Urfa’yı aldı ve buda ll. Haçlı seferine neden Fatımilere son tarafından yıkıldılar. SALGURLULAR FARS ATABEYLİĞİ 1147-1284Oguzların Salgur Boyu’ndan Salgur son vermiştir. İLDENİZOĞULLARI AZERBEYCAN ATABEYLİĞİ 1146-1225İldeniz tarafından Tebriz’de yıkmıştır. BEYTEKİNOĞULLARI ERBİL ATABEYLİĞİ 1146-1232Beğtekin halifeliğine bağlanarak son buldu.

ilk türk devletleri ders notları